Bu B2 dersinde öğrencinin tarihî bir mekânı anlatan metinde bina, kurum ve unvan adlarını ayırt etmesi hedeflenir. Topkapı Sarayı üzerinden ilerleyin; genel tarih sözcüklerini ezberletmek yerine her adın metinde neyi karşıladığını sordurun. Okuma parçası öğretim amacıyla yazılmış özgün bir metindir.

Temel fikir

Önce sarayı mekân, Divan-ı Hümayunu kurul, padişahı ise hükümdar unvanı olarak sınıflandırın. Ardından bir mekân tanıtımında kurul adının toplantı yerini de karşılayabileceğini gösterin; bağlamdan anlam çıkarma ve ad aktarması üzerinde durun. Yalnızca … değil, aynı zamanda … yapısında ilk işlev reddedilmez, ona ikinci işlev eklenir. Öğrenci, konut olma ile yönetim merkezi olmanın birlikte anlatıldığını açıklayabilmelidir.

Metni oku

Topkapı Sarayı'nı anlatan bir metin okurken yalnızca odaların adlarını öğrenmek yeterli değildir. Yapıların hangi amaçla kullanıldığını da anlamak gerekir. Saray, uzun süre padişahların yaşadığı bir yer ve devletin yönetim merkezi olarak kullanıldı. Bu nedenle bir konuttan söz etmek, sarayın bütün işlevlerini açıklamaz.

Divan-ı Hümayun, devlet işlerinin görüşüldüğü bir kuruldu. Toplantıları Kubbealtı adı verilen yerde yapılırdı. Burada divan sözcüğü bir oturma eşyasını değil, bir kurulu anlatır. Bununla birlikte bir mekân tanıtımında aynı ad, kurulun toplandığı yeri de belirtebilir. Sözcüğü doğru yorumlamak için çevresindeki ifadelere bakmak gerekir.

Topkapı Sarayı 1924 yılında müzeye dönüştürüldü. Sarayı bugün bir müze olarak tanımak, geçmişteki yönetim işlevini unutturmamalıdır. Osmanlı mirasını anlamak, yapıların görünüşü kadar kullanım amaçlarını da incelemeyi gerektirir.

Örnekler

  • Bugün Topkapı Sarayı'nın avlularını inceliyoruz.
  • Bu metinde divan bir kurulu anlatıyor.
  • Rehber padişahın görevini kısaca açıklıyor.
  • Topkapı Sarayı yalnızca bir konut değil, aynı zamanda bir yönetim merkeziydi.
  • Divan-ı Hümayun toplantıları Kubbealtı'nda yapılırdı.
  • Sarayın müzeye dönüştürülmesi, yapının kullanımını değiştirdi.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Divanı her bağlamda oturma eşyası olarak yorumlayan öğrenciye, devlet işlerini kimin görüşebileceğini sorun. Yalnızca bir konut değil sözünü konut işlevinin bütünüyle reddi olarak okumak da anlamı değiştirir. Olumsuzluğun kapsamını buldurmak için yalnızca sözcüğünün görevini tartıştırın.

Kendin dene

  1. Bu tarih metninde divan sözcüğünün anlamı hangisidir: kurul mu, oturma eşyası mı?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kurul

    kurul: Devlet işlerini görüşme eylemi, bu bağlamda insanlardan oluşan bir topluluğu gerektirir. Oturma eşyası anlamı, cümlede anlatılan işleve uymaz.

  2. Osmanlı hükümdarını belirten unvanı yazın: ___.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    padişah

    padişah: Soruda Osmanlı hükümdarının unvanı isteniyor. Saray bir mekânı, divan ise bu metinde bir kurulu belirtir; ikisi de hükümdarın unvanı değildir.

  3. Topkapı Sarayı yalnızca bir konut değil, aynı zamanda bir ___ merkeziydi. (yönetim / alışveriş)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    yönetim

    yönetim: Metindeki devlet işlerinin görüşülmesi, boşluğa gelecek sözcüğün ipucudur. Cümle konut işlevini korur ve buna idarî işlevi ekler.

  4. Metne göre Divan-ı Hümayun toplantılarının yapıldığı yerin adı nedir?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Kubbealtı

    Kubbealtı: Okuma parçası burayı kurulun toplandığı yer olarak adlandırır. Öğrencinin kurumun adını yinelemek yerine toplantı mekânını bulması gerekir.

Bugün kullan

Öğrencilerden okuma parçasındaki bilgilerle dört cümlelik bir müze tanıtımı yazmalarını isteyin. Bir yapı, bir kurum ve bir unvan adı kullansınlar; iki işlevi yalnızca … değil, aynı zamanda … ile birleştirsinler. Son olarak divanın eşya anlamını dışlayan bağlam ipucunu açıklatsınlar.