Bu B2 dersinde tarih ezberinden çok tarih anlatısının dili üzerinde durun. Öğrenci, 1920'de Meclisin açılışını, 1923'te cumhuriyetin ilanını ve 1928'de yeni harflerin kabulünü ayrı olaylar olarak izlesin. Kişiyi, kurumu ve kararı cümlede bulmasını isteyin.

Temel fikir

İlan etmek, seçmek ve kabul etmek fiillerini olay türleriyle eşleştirin. Etken çatıda kararı alan kurum öne çıkar: Meclis ... kabul etti. Edilgen çatıda ise kabul edilen düzenleme özne olur: kabul edildi. Önce ve sonra zaman ilişkisi kurar; öğrencinin yalnızca bu sözcüklerden neden-sonuç ilişkisi çıkarmamasını sağlayın.

Karşılaştırılacak kalıplar
TarihOlay
23 Nisan 1920Meclisin açılması
29 Ekim 1923Cumhuriyetin ilan edilmesi
29 Ekim 1923Mustafa Kemal'in ilk cumhurbaşkanı seçilmesi
1 Kasım 1928Yeni Türk harflerinin kabul edilmesi

Metni oku

Bir tarih metninde aynı paragrafta bir kurumun açılması, bir yönetim biçiminin ilanı ve bir kişinin seçilmesi anlatılabilir. Bunları tek bir olay gibi okumamak gerekir. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. O tarihte cumhuriyet henüz ilan edilmemişti. Meclis, 29 Ekim 1923'te cumhuriyeti ilan etti ve Mustafa Kemal'i ilk cumhurbaşkanı seçti. Bugün Atatürk adıyla andığımız Mustafa Kemal'in bu dönemdeki rolünü okurken Meclisin aldığı kararları da izlemek gerekir.

Kuruluş dönemini izleyen reformlardan biri yazıyla ilgiliydi. Yeni Türk harflerinin kabul edildiği tarih 1 Kasım 1928'di. Harf Devrimi olarak bilinen bu değişiklikle Türkçenin yazımında Arap harflerine dayalı alfabenin yerine Latin harflerine dayalı bir alfabe benimsendi. Değişen, Türkçenin varlığı değil, onu yazmak için kullanılan harflerdi. Bir düzenlemenin kabul edilmesi ile uygulanması da ayrı aşamalardır.

Bu olayları özetlerken önce tarihleri sıralayın, sonra her olayın fiilini seçin. Bir cümlede Meclisin ne yaptığını, diğerinde neyin kabul edildiğini anlatabilirsiniz. Ancak bir olayın diğerinden sonra gelmesi, tek başına aralarında neden-sonuç ilişkisi olduğunu göstermez.

Örnekler

  • Meclis, cumhuriyeti 29 Ekim 1923'te ilan etti.
  • Mustafa Kemal aynı gün ilk cumhurbaşkanı seçildi.
  • Meclis, yeni Türk harflerini 1928'de kabul etti.
  • Meclis açıldığında cumhuriyet henüz ilan edilmemişti.
  • Harf Devrimi'yle Türkçeyi yazmak için kullanılan alfabe değişti.
  • Bir reformun kabul edilmesiyle uygulanması aynı şey değildir.
  • Bu metinde olayları önce tarihlerine göre sıralıyoruz.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Özellikle farklı alfabeler kullanan öğrenciler, yazı sistemi ile dili birbirine karıştırabilir. Harf Devrimi, Arapça konuşmayı bırakıp Türkçe konuşmaya başlamak değildir; Türkçenin yazımında kullanılan Arap harflerine dayalı alfabenin yerine Latin harflerine dayalı alfabenin alınmasıdır. Ayrıca kabul edilmesi ile uygulanması aynı aşamayı anlatmaz.

Kendin dene

  1. Cumhuriyetin 29 Ekim 1923'te ilanını anlatan cümleyi tamamlayın: ilan edildi mi, seçildi mi?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    ilan edildi

    ilan edildi: cümlenin öznesi cumhuriyettir; verilen tarih, yönetim biçiminin ilanına aittir. Seçime giren bir kişiden söz edilmediği için seçildi bu boşluğa uymaz.

  2. Mustafa Kemal'in aynı gün ilk cumhurbaşkanı oluşunu anlatan cümleyi tamamlayın: kabul edildi mi, seçildi mi?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    seçildi

    seçildi: Mustafa Kemal, Meclisin oylamasıyla göreve gelen kişidir. Aynı gün ifadesi 29 Ekim 1923'e gönderme yapar; öğrencinin bunu 1928'le eşleştirmediğini kontrol edin.

  3. 1928'de yeni Türk harflerinin kabulünü anlatan cümleyi tamamlayın: kabul edildi mi, açıldı mı?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kabul edildi

    kabul edildi: burada bir alfabenin benimsenmesi anlatılır. Açıldı ise Meclis gibi bir kurumun çalışmaya başlamasını anlatabilir; iki olayın fiili aynı değildir.

  4. Harf Devrimi'nde değişen, Türkçenin kendisi mi yoksa yazımında kullanılan alfabe mi? Dil veya alfabe sözcüğünü seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    alfabe

    alfabe: yazmak için kullanılan ifadesi yazı sistemini işaret eder. Dil yanıtını veren öğrenciye Türkçenin reformdan önce de var olduğunu ve başka harflerle yazıldığını hatırlatın.

Bugün kullan

Öğrencilere 1920, 1923 ve 1928 için üç cümlelik bir zaman çizelgesi yazdırın. Meclisin özne olduğu bir cümleyi edilgene dönüştürmelerini ve öznenin nasıl değiştiğini göstermelerini isteyin. Son olarak 1928'de değişenin dil değil alfabe olduğunu kendi sözleriyle açıklatsınlar.