Bu çalışmada öğrenciler sözün düz anlamı ile konuşanın sezdirilen tutumunu karşılaştırır. Örnekler bu ders için yazılmış kurmaca konuşmalardır. Ses kaydı bulunmadığından tonlama tanıma çalışması yapılmaz; çıkarımlar yazılı bağlama dayanır.

Temel fikir

Önce olayı, sonra değerlendirme sözünü okutun. Geç gelen birine söylenen Ne kadar dakiksin! övgü biçiminde bir sitem taşıyabilir. Abartı ve tekrar bu yorumu destekleyebilir; ancak tek bir sözcük alayı kanıtlamaz. Burada alaycı sözü küçümseyen veya iğneleyen tutumu, ironi ise söylenen ile kastedilen arasındaki ayrılığı ele alır. Terimleri birbirinin tam karşılığı olarak öğretmeyin.

Örnekler

  • Bugün de çok dakiksin!Konuşan, yine geç kalan arkadaşını karşılıyor. Övgü biçimindeki söz burada sitem taşır; ayrı yazılan de tekrar duygusunu destekler, fakat tek başına alay belirtmez.
  • Sen gerçekten çok düşüncelisin.Arkadaşı, ders çalışabilmesi için ona sessiz bir yer ayırmış. Bu sahnede övgü yapılan iyilikle uyumludur; gerçekten sözcüğü de kendi başına samimiyet garantisi değildir.
  • Bu da harika bir çözüm!İnternet yavaş çalışınca biri bağlantıyı tamamen kesmeyi öneriyor. Konuşan, sorunu çözmeyen bu öneriyi övgü biçiminde eleştiriyor.
  • — On dakika erken geldim. — Ne kadar dakiksin!
  • — Yine yarım saat geciktim. — Ne kadar dakiksin!
  • — Ciddi misin? — Evet, gerçekten beğendim.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrencinin her harika sözünü olumsuz yorumlamasına veya ünlem işaretinden kesin sonuç çıkarmasına izin vermeyin. Olumlu davranış samimi övgüyle karşılanabilir. Bağlam verilmeyen mesajda belirsizliği kabul etmek de doğru bir çıkarımdır. Ciddi misin? bir açıklama isteğidir; kendi başına alayı kanıtlamaz.

Kendin dene

  1. Toplantı dokuzda. Arkadaşınız onda geliyor ve ona “Ne kadar dakiksin!” diyorsunuz. Bu bağlamdaki en uygun yorumu seçin: samimi / alaycı / belirsiz.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    alaycı

    alaycı: Dokuzdaki toplantıya onda gelmek dakik olma iddiasıyla çelişir. Öğrencinin yalnızca ünlemi değil, bu saat farkını gerekçe göstermesini bekleyin.

  2. Arkadaşınız size ders çalışmanız için sessiz bir yer ayırmış. Ona “Sen gerçekten çok düşüncelisin.” diyorsunuz. Tersini düşündüren başka bilgi yok. Seçin: samimi / alaycı / belirsiz.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    samimi

    samimi: Sessiz bir yer ayırmak, ders çalışacak kişiye somut bir kolaylık sağlar. Övgü bu davranışla uyumludur; sahnede tersini düşündüren bir bilgi yoktur.

  3. Mesajda yalnızca “Harika!” yazıyor. Önceki konuşma ve olay bilinmiyor. Niyet için hangi yorum gerekçelendirilebilir? Seçin: samimi / alaycı / belirsiz.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    belirsiz

    belirsiz: Tek sözcüklük mesajda övgüyü karşılaştırabileceğimiz bir olay verilmez. Öğrencinin Harika! sözünden kesin niyet çıkarmaması gerekir.

  4. Övgüyü duyunca konuşanın ciddi olup olmadığını sormak istiyorsunuz. Hangi karşılık bunu sorar? Seçin: Ciddi misin? / Teşekkür ederim.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Ciddi misin?

    Ciddi misin?: Bu soru sözün ciddi olup olmadığını açıklığa kavuşturmayı amaçlar. Teşekkür ederim ise sözü teşekkür edilecek bir ifade olarak kabul eder.

Bugün kullan

Öğrencilere erken ve geç geliş için iki ayrı durum kartı verin. İki satırlık konuşmalarını Ne kadar dakiksin! sözüyle bitirsinler. Ardından yorumlarının hangi bilgiye dayandığını göstersin ve kastedilen anlamı ironisiz bir cümleyle açıklasınlar.