Bu derste kalıp sözlerin sözlük anlamından konuşma içindeki işlevine geçilir. Replikler ve kısa konuşmalar ders için yazılmıştır; herhangi bir diziden alınmamıştır. Öğrenciden bir inancı benimsemesi değil, kişinin ne amaçla konuştuğunu açıklaması beklenir. Dua ve beddua ayrımı yapılır; kişiye yönelik hakaret öğretilmez.

Temel fikir

Önce bağlamı veren repliği, sonra kalıp sözü okutun. Allah razı olsun yapılan iyiliğe karşı minnet bildirir; Allah korusun korunma dileğini veya kötü bir olasılığın gerçekleşmemesi isteğini anlatır. Üçüncü tekil kişi emir biçimleri olan olsun, korusun ve versin burada dilek işlevindedir. Hay aksi! hafif kızgınlık ünlemidir. Kahretsin! örnekte kişiye değil aksiliğe yönelen, daha sert ve nazik sayılmayan bir çıkıştır. Her kızgınlık ünlemi birine kötülük dilemek değildir.

Örnekler

  • Allah senden razı olsun, komşum.
  • Allah seni korusun, yavrum.
  • Allah iyiliğini versin, arkadaşım!
  • — Ağır kutuları kapına kadar getirdim. — Allah razı olsun, çok yardımcı oldun.
  • — Bu raf düşerse biri yaralanabilir. — Allah korusun! Hemen tamir edelim.
  • — Anahtarı buzdolabına koymuşum. — Allah iyiliğini versin! Oraya hiç bakmadık.
  • — Hay aksi! Çorbayı taşırdım. — Ocağı kapat, birlikte temizleriz.
  • — Kahretsin! Dosyayı kaydetmeden kapattım. — Belki otomatik bir kopyası vardır.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci Allah iyiliğini versin! sözünü yalnızca iyilik sözcüğünden hareketle teşekkür olarak sınıflandırabilir. Buzdolabındaki anahtar bağlamında bu söz hafif sitem taşır. İlişkiyi, ses tonunu ve önceki repliği birlikte değerlendirin; kalıbı her bağlamda sitem saydırmayın. Allah korusun! ise kötü olayın gerçekleşmesini değil, önlenmesini diler.

Kendin dene

  1. Komşun kutularını taşıyor. Teşekkür sözünü tek sözcükle tamamla: Allah ___ olsun.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    razı

    razı: kutuları taşımak konuşana yarar sağlayan bir yardımdır. Boşluğa gelecek sözcük bu nedenle minnet bildiren kalıbı tamamlar; ortada korunulacak bir tehlike yoktur.

  2. Korktuğun kazanın olmamasını diliyorsun. Korunma dileğini tamamla: Allah ___!

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    korusun

    korusun: konuşan kazadan korkmaktadır ve gerçekleşmesini istemez. Bu seçim, kaza olacağına dair bir yargı değil, önlenmesine yönelik bir dilektir.

  3. Arkadaşın anahtarı buzdolabına koymuş. Allah iyiliğini versin! diyorsun. Bu bağlamda sitem mi, teşekkür mü?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    sitem

    sitem: anahtarın beklenmedik yere konması aramayı zorlaştırmıştır. Yanıtta kızgınlığın bu nedene bağlanması, öğrencinin yalnız sözcük anlamına dayanmadığını gösterir.

  4. Çorba taştı. Hafif kızgınlık bildiren sözü seç: Hay aksi! / Allah razı olsun.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Hay aksi

    Hay aksi: çorbanın taşması küçük bir aksiliktir ve konuşan buna kızar. Diğer seçenek bir iyilik karşılığında söylenir; bu konuşmada teşekkür edilecek bir yardım yoktur.

Bugün kullan

Öğrencilerden yardım karşılığında teşekkür edilen ve küçük bir hataya tepki verilen iki özgün konuşma yazmalarını isteyin. Her konuşmada niyeti gösteren bağlam ipucunu işaretletsinler. Son örnekteki sert çıkışı bir kişiye yöneltmeden açıklatsınlar.