Bu öğretmen notu, bağlamdan sözcük seçme becerisini çalıştırır. Sorular özgün sınıf alıştırmalarıdır; resmî bir sınavdan alınmamıştır.

Temel fikir

Önce seçenekleri kapatıp öğrenciden boşluğun önündeki ve arkasındaki anlam ipuçlarını bulmasını isteyin. Ardından dört seçeneği cümlede denetin; ama ile kurulan karşıtlığı ve değil ile kurulan olumsuzluğu vurgulayın. Öğrenci seçenek sırasını değil, sözcüğü yazsın.

Örnekler

  • Bugün çorba çok sıcak.
  • Bu kutu tamamen boş.
  • Bugün otobüs çok kalabalık.
  • Bu bıçak keskin değil; ekmeği kesmiyor.
  • Sabah hava soğuktu ama öğlen ısındı.
  • Bu kapı kapalı; diğer kapı açık.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci ekmeği kesmiyor ifadesini görüp hemen kör seçebilir. Oysa boşluktan sonra değil vardır: keskin değil kesmeme durumuyla uyumludur; kör değil ise anlamı tersine çevirir.

Kendin dene

  1. Dört seçenekten uygun olanı seçip boşluğa yazın. Çay çok ___; biraz soğuk su ekliyorum. (soğuk, sıcak, boş, yavaş)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    sıcak

    sıcak: Çaya soğuk su eklenmesi, çayın fazla sıcak olmasıyla anlam kazanır. Soğuk seçeneği bu davranışı açıklamaz.

  2. Dört seçenekten uygun olanı seçip boşluğa yazın. Kutunun içinde hiçbir şey yok; kutu ___. (dolu, ağır, boş, kalabalık)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    boş

    boş: Kutunun içinde hiçbir şey bulunmaması belirleyici ipucudur. Dolu bunun tersidir; ağır ise içeriği değil, ağırlığı anlatır.

  3. Dört seçenekten uygun olanı seçip boşluğa yazın. Bu bıçak ___ değil; ekmeği kesmiyor. (keskin, kör, tatlı, kalabalık)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    keskin

    keskin: keskin değil, bıçağın ekmeği kesmemesini açıklar. Kör değil seçimi, olumsuzluk nedeniyle hedeflenen anlamı tersine çevirir.

  4. Dört seçenekten uygun olanı seçip boşluğa yazın. Otobüste boş yer yok; otobüs çok ___. (sessiz, ucuz, kalabalık, erken)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kalabalık

    kalabalık: Otobüste boş yer bulunmaması kalabalığa işaret eder. Ucuz fiyatı, sessiz ses düzeyini anlatır; ikisi de yer yokluğunu açıklamaz.

Bugün kullan

Her öğrenci bir yanıtın ipucunu göstersin ve bir çeldiricinin neden uymadığını açıklasın. Sonra dört seçenekli bir soru yazsın; seçeneklerden yalnız biri bütün bağlama uysun.