Bu derste söylem belirleyicilerini tek sözcüklük karşılıklarla değil, önceki sözle kurdukları ilişki üzerinden ele alın. Öğrenciden aynı önermeyi hatırlatma, gerekçelendirme ve izlenim düzeltme amaçlarıyla kullanmasını isteyin.

Temel fikir

Zaten, bir durumu önceden geçerli, beklenen ya da yeterli bir gerekçe olarak sunabilir. Ben zaten çay içmiyorum cümlesinde alışkanlık, çay teklifini reddetmenin dayanağıdır. Aslında ise çoğu kez görünüşün veya beklentinin karşısına gerçekte olanı koyar: Bu oda aslında sessiz. Bir isteği belirtip ardından engeli açıklamak için de kullanılabilir: Aslında seninle gelmek istiyorum ama bugün çalışmam gerekiyor. Sınıfta iki sözcüğü yalnızca zaman bildiren zarflar gibi öğretmeyin; konuşanın bilgiyi nasıl sunduğuna odaklanın.

Örnekler

  • Ben zaten çay içmiyorum.
  • Bu oda aslında sessiz.
  • Biletler zaten çok pahalı.
  • Bu oda zaten sessiz.
  • Çorba soğuk görünüyor ama aslında hâlâ sıcak.
  • Acele etme, zaten otobüsü kaçırdık.
  • Aslında seninle gelmek istiyorum ama bugün çalışmam gerekiyor.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci doğru fiil biçimini seçse bile bağlama uymayan bir tutum aktarabilir. Bu oda zaten sessiz sessizliği geçerli bir bilgi olarak sunarken Bu oda aslında sessiz bir izlenimi düzeltir. Bağlam verilmeyen son alıştırmada iki yanıtı da kabul edin; öğrencinin gerekçesine bakın.

Kendin dene

  1. Çay teklifini, çay içmeme alışkanlığınızı gerekçe göstererek reddedin. Boşluğu doldurun.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    zaten

    zaten: Çay içmeme alışkanlığı tekliften önce de vardır ve reddetmeye dayanak olur. İstenen, şaşırtıcı bir tercih açıklamak değil, bu alışkanlığı gerekçe göstermektir.

  2. Odanın sokağa baktığı için gürültülü olduğunu sanan kişinin izlenimini düzeltin: oda gerçekte sessiz.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    aslında

    aslında: Sokağa bakan odanın gürültülü olacağı düşünülmüştür. Yanıt, bu izlenimin yerine odanın sessiz olduğu bilgisini koyar.

  3. Otobüs gitti. Bu durumu, acele etmenin artık işe yaramayacağının gerekçesi olarak sunun.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    zaten

    zaten: Otobüsün kaçırılması artık değiştirilemeyen bir durumdur. Bu durum, acele etmemeyi gerekçelendirir.

  4. Bağlam verilmedi. İki sözcükten birini yazın; ardından seçimin odanın sessizliğini nasıl sunduğunu açıklayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    zaten / aslında

    zaten / aslında: Bağlam olmadığı için iki yanıt da mümkündür. Zaten sessizliği önceden geçerli bir durum olarak sunar; aslında ise onu bir izlenimin veya beklentinin karşısına koyar. Odanın özelliği değil, bilginin sunuluşu değişir.

Bugün kullan

Aynı oda hakkında iki kısa konuşma yazdırın. İlkinde zaten ile bilinen sessizliği hatırlatsınlar; ikincisinde aslında ile gürültü beklentisini düzeltsinler. Önceki sözün seçilen belirleyiciyi destekleyip desteklemediğini tartışın.