爷爷的笔记本：土耳其语B2故事

Dedemin ölümünden bir yıl sonra, annemle eski evindeki kitapları ayırıyorduk. Alt raftaki sözlüğü kaldırınca arkasından ince, kahverengi bir defter çıktı. Kapağında herhangi bir başlık yoktu. Dedem defteri yıllarca saklamış. İçindeki tarihler, benim doğumumdan çok öncesine aitti.

İlk sayfalarda isimler, yanlarında da rakamlar vardı. Bazı satırların sonuna “tamamlandı” yazılmıştı. Dedemin bir zamanlar küçük bir bakkal dükkânı işlettiğini biliyordum. Bu yüzden defterin, müşterilerin borçlarını kaydettiği bir hesap defteri olduğunu düşündüm. Anneme uzatırken “Acaba bunları kimse ödemedi mi?” diye sordum. Annem sayfaları dikkatle çevirdi. Bir ismin üzerinde durdu, sonra gülümsedi.

“Bu Nermin, eski komşumuz,” dedi. “Dedene borcu olduğu için gelmezdi. Kendi başına gazete okuyabilmek istiyordu.” Annemin anlattığına göre dedem, dükkânı kapattıktan sonra birkaç komşusuyla arka odada buluşurmuş. Dedem öğretmen olmadığı hâlde komşularına okuma yazma öğretmişti. Masanın etrafına oturur, önce kısa kelimelerle çalışırlarmış. Yanlış yapan olduğunda dedem hemen düzeltmez, yeniden denemesi için beklermiş.

Sayfalara tekrar baktım. İsimlerin yanındaki rakamlar para miktarını değil, okunan sayfaları gösteriyordu. Bir yerde “Kendi mektubunu yazdı” notu vardı. Daha ileride aynı isim, önce titrek harflerle, sonra daha düzgün bir yazıyla birkaç kez tekrarlanmıştı. Annem, ilk notların dedemin el yazısı olduğunu, sonraki sayfalarda ise komşuların da yazmaya başladığını söyledi. Böylece “tamamlandı” kelimesinin bir borcun ödendiğini göstermediğini anladım; o günkü çalışmanın bitirildiği anlamına geliyordu.

Dedemi hep az konuşan, akşamları erkenden uyuyan biri olarak hatırlıyordum. Meğer benim tanımadığım yıllarda, başkalarının ilk cümlelerini sabırla dinlemişti. “Bize neden anlatmadı?” dedim. Annem omuzlarını kaldırdı. “Sormadık ki. Belki de anlatılacak büyük bir şey yaptığını düşünmüyordu.” Bu, annemin tahminiydi; dedemin ne düşündüğünü artık öğrenemezdik.

Son sayfa hâlâ boştu. Önce onu da eksik kalmış bir iş gibi gördüm. Defteri kapatmak üzereyken boş sayfanın ne işe yarayabileceğini anladım. Üstüne “Hatırlayanlar” yazıp altına annemin adını ekledim. Anneme, “Nermin Hanım'ın telefon numarası sende var mı?” diye sordum. Biraz sonra telefon çalarken kalemimi boş satırın üzerinde hazır tuttum.