Nasreddin Hoca, sözlü mizah geleneğinin bir kişisidir. Buradaki iki sahne ders için yeni yazılmıştır; gelenekten derlenmiş fıkra ya da tarihsel olay diye sunulmamalıdır. Öğrencilerle önce son cümleyi kapatıp olası bir son tahmin edin, sonra metnin sonuyla karşılaştırın.

Temel fikir

Okuma odağı, beklenti ile sonuç arasındaki çelişkidir. İlk metinde kısa konuşma isteği uzun bir açıklamaya dönüşür; ikinci metinde tabeladaki söz sokaktaki durumla uyuşmaz. Son cümlenin bu çelişkiyi nasıl açığa çıkardığını öğrenciye buldurun. Konuşmuş ve yazmış biçimlerindeki öğrenilen geçmiş zaman, burada olayları anlatı yoluyla sunar; tek başına yalan söylendiğini göstermez.

Karşılaştırılacak kalıplar
BeklentiSonuç
Kısa bir konuşmaYarım saatlik açıklama
Temiz bir sokakYerdeki çöpler

Metni oku

Bu iki metin ders için yeni yazılmıştır; geleneksel fıkraların aktarımı değildir.

1. Kısa toplantı Nasreddin Hoca bir toplantıya gitmiş. Başkan, “Bugün herkes kısa konuşacak,” demiş. Sonra bu kuralı yarım saat anlatmış. Hoca defterine bir not yazmış: “Kısa konuşmak için ne kadar uzun bir açıklama!”

2. Temiz sokak Hoca'nın komşusu sokağın başına bir tabela asmış: “Bu sokakta çöp yok.” Hoca yerdeki çöpleri göstermiş. Komşusu, “Ama tabelada çöp yok yazıyor,” demiş. Hoca da gülümsemiş: “Öyleyse çöpleri de okumaya davet edelim!”

Örnekler

  • Başkan toplantıda uzun uzun konuşmuş.
  • Hoca defterine kısa bir not yazmış.
  • Komşusu sokağın başına bir tabela asmış.
  • Sokak temiz değil, sadece tabela temiz.
  • Çöpler okumayı bilmiyor.
  • Bu fıkrada söz ile davranış birbirini tutmuyor.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci son cümleyi doğru çevirdiği hâlde mizahı kaçırabilir. Çöplerin okuyamayacağını söylemekle yetinmeyin; tabelanın temizlik yerine geçemeyeceği düşüncesine ulaşmasını sağlayın. Anlatının kısa ve güldürücü olması, olayın gerçekten yaşandığının kanıtı değildir.

Kendin dene

  1. Birinci metinde başkan kısa mı, uzun mu konuşmuş? Seçin: kısa / uzun.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    uzun

    uzun: yarım saatlik açıklama, başkanın kısa konuşma isteğine uymaz. Öğrencinin yalnız süreyi bulmasına değil, başkanın kendi sözüne uymadığını açıklamasına da bakın.

  2. İkinci metinde Hoca kimi okumaya davet ediyor? Seçin: çöpleri / komşusunu.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    çöpleri

    çöpleri: Hoca yerdeki çöpleri okumaya çağırır. İnsan olmayan bir varlığa okur gibi seslenmesi, yazının sokağı kendiliğinden temizleyemeyeceğini gösterir.

  3. İki metinde de sözle uyuşmayan nedir? Seçin: davranış / hava.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    davranış

    davranış: uzun konuşmak ve çöpleri yerde bırakmak, söylenenlerle çelişir. Hava seçeneğinin olayların gelişiminde bir karşılığı yoktur.

  4. Burada kısa, güldürücü anlatının adı nedir? Seçin: fıkra / haber.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    fıkra

    fıkra: bu kısa anlatı güldürücü bir sona yönelir. Haber ise burada uygun değildir; metinler gerçek bir olayı bildirmek için yazılmamıştır.

Bugün kullan

Öğrencilerden bir sahneyi üç cümleyle yeniden anlatmalarını isteyin: beklenti, sonuç ve mizahın açıklaması. Açıklamada ama kullansınlar. Metni paylaşırken ders için yazılmış kurmaca olduğunu belirtsinler.