Ünsüz yumuşamasını ilk kez gören öğrenciler için, kitap sözcüğü üzerinden kısa bir öğretmen notu.
Temel fikir
Ünsüz yumuşaması: kitap gibi çok heceli sözcüklerde son p, ünlüyle başlayan ekten önce b olur: kitabım, kitabı, kitaba, kitabın. Ünsüzle başlayan ekten önce değişmez: kitaplar, kitapta, kitaptan.
| Ek | Biçim | Gövde harfi |
|---|---|---|
| - | kitap | p |
| -lar | kitaplar | p |
| -ı | kitabı | b |
| -a | kitaba | b |
| -ta | kitapta | p |
| -tan | kitaptan | p |
| -ın | kitabın | b |
| -ım | kitabım | b |
| -ımız | kitabımız | b |
| -ları | kitapları | p |
Örnekler
- Ben kitabı okuyorum.Belirli bir kitap nesne olduğu için -ı alır ve kitap sözcüğündeki son p bu ünlüden önce b olur. Özne olan ben düşebilir: Kitabı okuyorum.
- Senin kitabın nerede?
- Annem kitaba bakıyor.
- Ali'nin kitabı çok eski.
- Kitapçıda güzel kitaplar var.kitapçı sözcüğünde -çı eki ünsüzle başladığı için kitap sözcüğündeki p korunur: kitapçıda, kitabçıda değil. Çokluk eki de p'yi korur: kitaplar.
- kitabımızdakitabımızİyelik eki, biz: -(i)miz / -(ı)mız / -(u)muz / -(ü)müzdaBulunma durumu eki: -de / -da / -te / -ta
- kitaplarımızdankitaplarÇoğul eki: -ler / -larımızİyelik eki, biz: -(i)miz / -(ı)mız / -(u)muz / -(ü)müzdanAyrılma durumu eki: -den / -dan / -ten / -tan
- kitabımdankitabımİyelik eki: -im / -ım / -um / -üm / -mdanAyrılma durumu eki: -den / -dan / -ten / -tan
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciler yumuşamayı çoğu kez hiç yapmaz (kitapım, kitapa) ya da tersine ünsüzlü eklere de taşır (kitabta, kitablar). kitabı biçiminin hem belirtme durumu hem üçüncü kişi iyeliği olabileceğini de hatırlatın.
Kendin dene
kitap sözcüğüne -ım iyelik ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kitabım
kitabım: -ım ünlüyle başladığı için son p yumuşar; ek ünlüsü kalın a'ya uyarak ı olur.
kitap sözcüğüne belirtme durumu ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kitabı
kitabı: belirtme eki -ı ünlüyle başladığı için p, b olur; aynı biçim "onun kitabı" anlamına da gelir, cümle ayırt eder.
kitap sözcüğüne bulunma durumu ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kitapta
kitapta: bulunma eki -ta ünsüzle başladığı için p korunur.
kitap sözcüğüne üçüncü çokluk iyelik ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kitapları
kitapları: p'den sonra -lar'ın l'si, yani ünsüz gelir; bu yüzden p değişmez.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
kitap sözcüğüne -ım iyelik ekini getirin.
kitap sözcüğüne belirtme durumu ekini getirin.
kitap sözcüğüne bulunma durumu ekini getirin.
kitap sözcüğüne üçüncü çokluk iyelik ekini getirin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden kitap ve dolap sözcüklerine -ım, -ta ve -lar eklemelerini isteyin; hangi eklerde harfin değiştiğini sorun.