Bu B2 dersinde amaç, öğrencinin bildiği adları fiil kökleriyle ilişkilendirmesi ve yapım ekiyle çekim ekini ayırmasıdır. Öğretime sevgi ve bilgi gibi tanıdık sözcüklerden başlayın; yalnızca ses uyumuna bakarak yeni sözcük türettirmeyin.
Temel fikir
Fiilden ad yapan bu ekin sekiz biçimi tabloda yer alır. Dört yönlü ünlü uyumunun yanında ek başındaki ünsüzü de karşılaştırın: ç f h k p s ş t sonrasında k, diğer seslerden sonra g gelir. bas- → baskı ile ör- → örgü örnekleri hem ünlü hem ünsüz seçimini gösterir. Ek; duygu, sonuç veya nesne adı oluşturabilir, ancak anlam her sözcükle birlikte öğretilmelidir. bil-gi-ler-imiz zincirinde önce adın kurulduğunu, çoğul ve iyelik eklerinin bu ada geldiğini gösterin.
| Kökün son ünlüsü | Ötümlü sesten sonra | Ötümsüz ünsüzden sonra |
|---|---|---|
| a / ı | -gı | -kı |
| e / i | -gi | -ki |
| o / u | -gu | -ku |
| ö / ü | -gü | -kü |
Örnekler
- Sevgini her gün hissediyorum.
- Bu bilgileri yarın paylaşacağım.
- Bu bitki gölgede büyüyor.
- bilgilerimizbilgiFiilden ad yapan -gi ekilerÇoğul eki: -ler / -larimizİyelik eki, biz: -(i)miz / -(ı)mız / -(u)muz / -(ü)müz
- duygularımduyguFiilden ad yapan -gi ekilarÇoğul eki: -ler / -larımİyelik eki: -im / -ım / -um / -üm / -m
- bitkilerdebitkiFiilden ad yapan -gi ekilerÇoğul eki: -ler / -lardeBulunma durumu eki: -de / -da / -te / -ta
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci sesçe uyumlu her türetimi geçerli sanabilir. bitki sözcüğünü “bitirme işi” diye açıklamayın: burada bit- “yetişmek” anlamındadır. Ayrıca bitki içindeki t değişmez; ünsüzle başlayan yapım ekinden önce yumuşama beklenmez.
Kendin dene
bil- kökünden öğrenilen veya bilinen şeyi karşılayan adı türetin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
bilgi
bilgi: bil- kökünün son sesi ötümlü l, ünlüsü ise i olduğu için -gi seçilir. Ortaya çıkan sözcük bir zaman çekimi değil, öğrenilen veya bilinen şeyi karşılayan addır.
bas- kökünden bir yüzeye uygulanan kuvveti karşılayan adı türetin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
baskı
baskı: Kökün sonundaki s ek başında k gerektirir; a ünlüsü de noktasız ı biçimini seçtirir. Yanıtta yalnız ek değil, istenen anlamı taşıyan ad yazılmalıdır.
duy- kökünden hissedilen şeyi karşılayan adı türetin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
duygu
duygu: Kökün yuvarlak ve kalın u ünlüsü -gu biçimini belirler; ötümlü y sonrasında g korunur. Sözcük yalnızca duyulan sesi değil, hissedilen şeyi adlandırır.
bit- köküne ad yapım eki, çoğul eki ve bulunma durumu eki getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
bitkilerde
bitkilerde: Önce bitki adı kurulur, sonra -ler çoğul ve -de bulunma durumu eki gelir. Çekim ekleri artık adın son ünlüsü olan i üzerinden seçilir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
bil- kökünden öğrenilen veya bilinen şeyi karşılayan adı türetin.
bas- kökünden bir yüzeye uygulanan kuvveti karşılayan adı türetin.
duy- kökünden hissedilen şeyi karşılayan adı türetin.
bit- köküne ad yapım eki, çoğul eki ve bulunma durumu eki getirin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden dersteki üç adı kök ve yapım ekine ayırmalarını isteyin. Ardından çoğul ya da iyelik eki ekletip cümle kurdurun; anlamın korunmasını ve eklerin sırasını birlikte denetleyin.