Bu ders, addan fiil yapan -lan/-len ekini B2 düzeyinde biçim ve anlam ilişkisi üzerinden ele alır. Öğrencinin yalnızca uyumlu bir biçim üretmesi yeterli değildir; türetilen fiilin hangi durumu anlattığını da açıklaması beklenir.
Temel fikir
Tahtada toz-lan-mak, kir-len-mek ve ev-len-mek zincirlerini karşılaştırın. Son ünlüsü kalın olan tabanda -lan, ince olan tabanda -len kullanılır. Ek, bu örneklerde bir duruma girme veya bir özellik kazanma anlamı taşıyan fiiller kurar; zaman ya da kişi bildirmez. Mastar ekini ayırdıktan sonra kir-len-di biçimine geçerek yapım ekinin çekim ekinden önce geldiğini gösterin. Bu etkinlikte -lan/-len tek bir türetme birimi olarak ele alınır; öğrenciden her fiile aynı sözlük anlamını yüklemesi istenmez.
| Son ünlü | Ek | Taban | Mastar |
|---|---|---|---|
| a, ı, o, u | -lan | toz | tozlanmak |
| e, i, ö, ü | -len | kir | kirlenmek |
| e | -len | ev | evlenmek |
Örnekler
- Raflar iki günde tozlandı.
- Beyaz gömleğim bahçede kirlendi.
- Ablam küçük bir kasabada evlendi.
- tozlanmaktozlan-lan / -len: addan fiil türetmemakMastar eki: -mek / -mak
- kirlenmekkirlen-lan / -len: addan fiil türetmemekMastar eki: -mek / -mak
- evlenmekevlen-lan / -len: addan fiil türetmemekMastar eki: -mek / -mak
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci, ekin anlamını bütün tabanlara mekanik olarak uygulayabilir. Evlenmek eve taşınmak değildir; kullanmak da bugünkü anlamı ayrıca öğrenilen bir fiildir. Ayrıca kirlenmek ile kirletmek karşılaştırılmalıdır: ilkinde özne kirli duruma gelir, ikincisinde bir şeyi kirli duruma getirir. Biçim hatası ile fiilin anlamı ve geçişliliğiyle ilgili hataları ayrı değerlendirin.
Kendin dene
toz adından «üstünde toz birikmek» anlamında bir fiil türetip mastar biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
tozlanmak
tozlanmak: Eşyanın üstünde toz birikmesi anlatılır. toz tabanındaki kalın o, -lan biçimini seçtirir; oluşan gövdenin son ünlüsü a olduğu için mastar eki -mak olur.
kir adından «kirli duruma gelmek» anlamında bir fiil türetip mastar biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kirlenmek
kirlenmek: Bir varlığın kirli duruma gelmesi istenir. kir tabanındaki ince i, önce -len, ardından -mek biçimini gerektirir. Başka bir şeyi kirli duruma getirme anlamı için kirletmek kullanılır.
ev adından türeyen ve «evlilik birliği kurmak» anlamına gelen fiilin mastarını yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
evlenmek
evlenmek: İstenen fiil evlilik birliği kurmayı anlatır. ev tabanından hareketle eve taşınma anlamı üretilmez; ince ünlü, -lenmek biçimini verir.
Görülen geçmiş zamanla tamamlayın: Önlüğüm boyayla ___. Fiil: kirlenmek.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kirlendi
kirlendi: Değişime uğrayan varlık önlüktür. kirlenmek biçiminden -mek çıkarılır, kirlen- gövdesine -di eklenir. Üçüncü tekil kişide ayrıca bir kişi eki getirilmez.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
toz adından «üstünde toz birikmek» anlamında bir fiil türetip mastar biçimini yazın.
kir adından «kirli duruma gelmek» anlamında bir fiil türetip mastar biçimini yazın.
ev adından türeyen ve «evlilik birliği kurmak» anlamına gelen fiilin mastarını yazın.
Görülen geçmiş zamanla tamamlayın: Önlüğüm boyayla ___. Fiil: kirlenmek.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden tozlanan bir eşya ve kirlenen bir giysi hakkında görülen geçmiş zamanla iki cümle yazmalarını isteyin. Fiilleri taban, yapım eki ve zaman eki olarak ayırsınlar; değişime uğrayan varlığı da belirtsinler.