Bu derste fiilden isim yapan ekin sıfat ve ad görevindeki ürünlerini birlikte ele alın. Önce kırılmış bir tabak görseliyle kırık sıfatını, ardından dikişi açılmış bir ceketle sökük adını tanıtın. Öğrencinin yalnızca ek biçimini değil, sözcüğün yerleşik anlamını da öğrenmesini hedefleyin.
Temel fikir
Ek, son ünlüye göre -ık, -ik, -uk, -ük biçimlerini alır: aç- → açık, kes- → kesik, boz- → bozuk, sök- → sökük. Tahtada dört ünlü grubunu eşleştirin: a/ı, e/i, o/u, ö/ü. Sonra kesik ip ile kesikler örneklerinde sıfat ve ad görevlerini karşılaştırın. Ad görevindeki sözcük çoğul ve durum eki alabilir. Bu türemiş sözcüklerin sonundaki k, ünlüyle başlayan çekim ekinden önce yumuşar: sökük → söküğü.
| Kökün son ünlüsü | Ek | Fiil kökü | Türemiş sözcük |
|---|---|---|---|
| a, ı | -ık | aç- / kır- | açık / kırık |
| e, i | -ik | kes- | kesik |
| o, u | -uk | boz- | bozuk |
| ö, ü | -ük | sök- | sökük |
Örnekler
- Bu tabak zaten kırık.
- Bu makine bugün bozuk.
- Cekette iki sökük var.
- kırıklarkırıkFiilden ad ve sıfat yapan -ık / -ik / -uk / -üklarÇoğul eki: -ler / -lar
- kesiklerkesikFiilden ad ve sıfat yapan -ık / -ik / -uk / -üklerÇoğul eki: -ler / -lar
- söküklersökükFiilden ad ve sıfat yapan -ık / -ik / -uk / -üklerÇoğul eki: -ler / -lar
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci bu eki her fiile getirilen bir geçmiş zaman eki sanabilir. Tabak kırık bir durumu, Tabak kırıldı ise bir olayı bildirir. Ayrıca sonuç durumunu kalıcılıkla eşitlemeyin: bozuk bir makine onarılabilir. Yeni türetimler istemek yerine yerleşik sözcüklerle çalışın.
Kendin dene
kır- kökünden sıfat türetin; tabağın durumunu belirtin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kırık
kırık: Boşlukta tabağın durumu anlatılır; kırdı yazılırsa birinin bir şeyi kırdığı söylenmiş olur. kır- kökündeki noktasız ünlü türemiş sözcükte de korunur.
kes- kökünden sıfat türetin; ipin kesilmiş durumda olduğunu söyleyin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kesik
kesik: kes- kökünün son ünlüsü e olduğundan ekin ünlüsü i olur. Burada sözcük kesme işini adlandırmaz, ipin niteliğini belirtir.
boz- kökünden sıfat türetin; makinenin düzgün çalışmadığını belirtin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
bozuk
bozuk: Kökün yuvarlak o ünlüsü nedeniyle ek u alır. Makine bağlamında sözcük, düzgün çalışmama durumunu bildirir.
sökük sözcüğüne belirtme durumu eki getirin; terzinin belirli bir söküğü diktiğini söyleyin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
söküğü
söküğü: dikti fiilinin belirli nesnesi olan sökük, belirtme durumu eki -ü alır. Bu ünlüden önce sondaki k, ğ olur.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
kır- kökünden sıfat türetin; tabağın durumunu belirtin.
kes- kökünden sıfat türetin; ipin kesilmiş durumda olduğunu söyleyin.
boz- kökünden sıfat türetin; makinenin düzgün çalışmadığını belirtin.
sökük sözcüğüne belirtme durumu eki getirin; terzinin belirli bir söküğü diktiğini söyleyin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden tablodaki sözcüklerle üç nesneyi betimlemelerini isteyin. Ardından sökük sözcüğünü ad olarak bir dikiş cümlesinde kullandırın; belirtme durumu ekinden önceki değişimi açıklatın.