Öğrencilere -ebil- ekini tanıtırken kullanılabilecek kısa bir not; olumsuz yeterlik ayrı sayfada ele alınır.
Temel fikir
Yeterlik fiili, fiil köküne -ebil- / -abil- getirilerek kurulur; ek, ünlü uyumuna göre seçilir ve ardından zaman ile kişi eki gelir: gelebilirim. Kök ünlüyle bitiyorsa araya kaynaştırma ünsüzü y girer: okuyabilirim. Ek yetiyi, olasılığı ve soru biçiminde izni anlatır: Oturabilir miyim?
| Kökün son ünlüsü | Ünsüzden sonra | Örnek | Ünlüden sonra | Örnek |
|---|---|---|---|---|
| a, ı, o, u | -abil | yazabilir, kırabilir, koşabilir, tutabilir | -yabil | başlayabilir, tanıyabilir, okuyabilir |
| e, i, ö, ü | -ebil | gelebilir, verebilir, görebilir, gülebilir | -yebil | bekleyebilir, yürüyebilir |
Örnekler
- Size yarın yardım edebilirim.etmek fiilinin sonundaki t ünlüyle başlayan ekten önce yumuşar: yardım edebilirim.
- Burada oturabilir miyim?mi ile kurulan soruda -ebilir izin ister; mi ayrı yazılır ve kişi eki alır: miyim.
- Bu akşam sinemaya gidebiliriz.git- kökündeki t, ünlüyle başlayan ekten önce d olur: gid-ebil-iriz.
- Bu gece yağmur yağabilir.Eylemi yapan bir kişi yoksa -ebilir olasılığı bildirir.
- görebilirimgörebilYeterlik eki: -ebil- / -abil- (gelebilirim)irGeniş zaman eki: -ir, -ar, -erimGeniş zaman kişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
- gidebilirsinizgidebilYeterlik eki: -ebil- / -abil- (gelebilirim)irGeniş zaman eki: -ir, -ar, -ersinizGeniş zaman kişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
- yürüyebilirizyürüyebilYeterlik eki: -ebil- / -abil- (gelebilirim)irGeniş zaman eki: -ir, -ar, -erizGeniş zaman kişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
- Pencereyi açabilir misiniz?
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciler kaynaştırma ünsüzünü atlar (okuabilirim) ve git-, et- köklerini yumuşatmaz (gitebilirim). Doğrusu okuyabilirim, gidebilirim, edebilirim. Ek, ayrı bir bilmek fiili gibi yazılmaz; köke bitişir.
Kendin dene
gel → ___ (ben)
Cevabı veya örnek cevabı göster
gelebilirim
gelebilirim: gel- kökünün son ünlüsü ince e olduğu için ek -ebil-; ardından -ir ve -im gelir.
bekle → ___ (ben)
Cevabı veya örnek cevabı göster
bekleyebilirim
bekleyebilirim: bekle- ünlüyle bittiği için araya y girer.
git → ___ (ben)
Cevabı veya örnek cevabı göster
gidebilirim
gidebilirim: git- kökündeki t, ünlüyle başlayan ekten önce d olur.
Kapıyı ___ misiniz? (kapat)
Cevabı veya örnek cevabı göster
kapatabilir
kapatabilir: son ünlü kalın a olduğu için ek -abil-; kapat- kökü git- gibi yumuşamaz.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
gel → ___ (ben)
bekle → ___ (ben)
git → ___ (ben)
Kapıyı ___ misiniz? (kapat)
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden -ebilir ile yapabildikleri dört işi ve izin isteyen iki cümleyi yazmalarını, her kökün son ünlüsünü denetlemelerini isteyin.