Öğrencilerin okur, gelir, yapar gibi geniş zaman biçimlerini kurması için kısa bir öğretmen notu.
Temel fikir
Geniş zaman eki, ünlüyle biten köklerde -r olur (okur, bekler). Ünsüzle biten çok heceli köklerde son ünlüye göre -ir, -ır, -ur, -ür gelir (çalışır, oturur). Tek heceli köklerin çoğu da bunlardan birini alır (gelir, alır, bulur, görür); ancak sınırlı bir grup -er ya da -ar alır (yapar, yazar, gider, sever).
| Kök | Ek | Geniş zaman |
|---|---|---|
| oku- | -r | okur |
| bekle- | -r | bekler |
| çalış- | -ır | çalışır |
| öğren- | -ir | öğrenir |
| otur- | -ur | oturur |
| görüş- | -ür | görüşür |
| gel- | -ir | gelir |
| al- | -ır | alır |
| bul- | -ur | bulur |
| gör- | -ür | görür |
| yap- | -ar | yapar |
| git- | -er | gider |
Örnekler
- Babam her sabah çay içer.içmek tek heceli bir fiildir ve -er alan gruptandır: içer, içir değil. Geniş zaman, her sabah gibi tekrar eden bir alışkanlığa uyar.
- Kedimiz akşamları bahçede uyur.uyu- kökü zaten ünlüyle bittiği için yalnızca -r eklenir: uyur.
- Ayşe okula otobüsle gider.Geniş zamanın ünlüsünden önce git- kökündeki t yumuşayarak d olur: gider, gitir değil.
- Bana bir bardak su verir misiniz?Geniş zaman ile soru edatı mi, nazik rica için sık kullanılan bir kalıptır. ver- tek heceli olsa da düzenli -ir grubundadır: verir.
- Buz sıcakta erir.
- Ödevimi akşam yaparım.
- gelirimgelirGeniş zaman eki: -ir, -ar, -erimGeniş zaman kişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
- bulursunbulurGeniş zaman eki: -ir, -ar, -ersunGeniş zaman kişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
- okurlarokurGeniş zaman eki: -ir, -ar, -erlarGeniş zaman kişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
- gidersinizgiderGeniş zaman eki: -ir, -ar, -ersinizGeniş zaman kişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciler tek heceli her fiile -ir getirir: yapır ve gitir yanlıştır; doğrusu yapar ve gider. gitmek ve etmek gibi fiillerde sondaki t'nin d'ye yumuşadığını da ayrıca gösterin.
Kendin dene
bul- fiilinin geniş zamanını, üçüncü tekil kişiyle yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
bulur
bulur: bul- tek heceli ama istisna değildir; son ünlü u olduğu için -ur gelir.
git- fiilinin geniş zamanını, üçüncü tekil kişiyle yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gider
gider: git- tek heceli ve -er alan gruptandır; sondaki t ünlüden önce d olur.
çalış- fiilinin geniş zamanını, üçüncü tekil kişiyle yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
çalışır
çalışır: çalış- çok heceli ve ünsüzle bitiyor; son ünlü ı olduğu için -ır gelir.
yap- fiilinin geniş zamanını, üçüncü tekil kişiyle yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
yapar
yapar: yap- -ar alan küçük gruptandır; yapır diye bir biçim yoktur.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
bul- fiilinin geniş zamanını, üçüncü tekil kişiyle yazın.
git- fiilinin geniş zamanını, üçüncü tekil kişiyle yazın.
çalış- fiilinin geniş zamanını, üçüncü tekil kişiyle yazın.
yap- fiilinin geniş zamanını, üçüncü tekil kişiyle yazın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden sıradan bir günde yaptıkları şeyleri anlatan dört cümle yazmalarını ve her fiilin kökünü ünlü, hece sayısı ve istisna listesi açısından denetlemelerini isteyin.