Bu öğretmen notunda amaç, öğrencinin pekiştirme araçlarını tek bir anlama indirgemeden bağlama göre seçmesidir. Önce beklenmedik kişi ile beklenmedik nesneyi karşılaştırın; ardından söylem işlevlerine geçin.

Temel fikir

Bile, beklenmedik olarak sunulan öbekten sonra gelir: Dedem bile bu uygulamayı kullanıyor. Hatta önceki sözü daha güçlü bir bilgiyle genişletir; aynı cümlede bile ile de kullanılabilir. Konuşma dilinde ya, Bugün salı ya örneğindeki gibi ortak bilgiyi hatırlatabilir; tonlamaya göre ısrar da bildirebilir. İşte, bulunan şeye veya ulaşılan sonuca dikkat çeker: İşte aradığımız sessiz köşe! Bildirme eki -dir, Düzenli tekrar yararlıdır cümlesinde genel bir yargı, Bu kutu herhalde boştur cümlesinde tahmin kurar. Eki tek başına kesinlik göstergesi diye öğretmeyin; biçimleri için ilgili ek dersine yönlendirin.

Örnekler

  • Dedem bile bu uygulamayı kullanıyor.
  • Bu rafta eski sözlükler bile var.
  • Bu kutu herhalde boştur.
  • Düzenli tekrar yararlıdır.
  • İşte aradığımız sessiz köşe!
  • Bugün salı ya, kütüphane erken kapanıyor.
  • Oda aydınlık, hatta biraz fazla aydınlık.
  • Dedem bu uygulamayı bile kullanıyor.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Dedem bu uygulamayı bile kullanıyor cümlesinde beklenmedik olan uygulamadır. Öğrenci bile sözcüğünü taşırken bu anlam farkını açıklayabilmelidir. Hatta sözcüğünü aynı yere koymak aynı işlevi vermez. Ayrı yazılan ya, işte, bile ve hatta ile bitişen -dir ekini ayırt ettirin. Resmî anlatıma konuşma dilindeki ya sözcüğünü taşıyan öğrencide, tonlamanın sabırsızlık etkisini de ele alın.

Kendin dene

  1. bile veya hatta ile tamamlayın. Beklenmedik olan, dedenin de uygulamayı kullanmasıdır.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bile

    bile: Bu bağlamda şaşırtıcı olan, uygulamayı dedenin de kullanmasıdır; bu nedenle sözcük Dedem öbeğini izler. Karşılaştırılan şey uygulamalar değildir.

  2. hatta veya ya ile tamamlayın; aydınlık olma niteliğini daha güçlü bir ifadeyle anlatın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    hatta

    hatta: İkinci bölüm, aydınlık olma niteliğini biraz fazlalık derecesine çıkarır. Burada bilinen bir bilgiyi hatırlatmaktan çok yargıyı güçlendirme vardır.

  3. İşte veya Bile ile tamamlayın; bulduğunuz sessiz köşeyi gösterin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    İşte

    İşte: Konuşucu aranan sessiz köşeyi bulmuş ve karşısındakine göstermektedir. Bile ile kurulacak bir beklenmedik seçenek karşılaştırması yoktur.

  4. Bu kutu herhalde boştur cümlesindeki anlamı belirleyin: kesin bilgi mi, tahmin mi?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    tahmin

    tahmin: herhalde, kutunun boş olduğunun varsayıldığını gösterir. Boştur biçimindeki ek, bu varsayımı gözlemle doğrulanmış bilgiye dönüştürmez.

Bugün kullan

Öğrencilerden aynı olayı önce beklenmedik kişi, sonra beklenmedik araç üzerinden anlatmalarını isteyin. Ardından hatta ile güçlendirme, ya ile ortak bilgiyi hatırlatma ve -dir ile tahmin örneği yazdırın.