Bij Karagöz beweegt een artiest figuren, tasvir genoemd, achter een verlicht scherm. Bij orta oyunu spelen acteurs op een door toeschouwers omringd speelvlak. Je leert beide vormen onderscheiden, de hoofdpersonen koppelen en een komisch misverstand uitleggen. De voorbeelden zijn nieuw geschreven beschrijvingen, geen tekst uit een traditioneel toneelstuk.
Het idee
Vergelijk bij beide tradities hetzelfde kenmerk: de speelwijze, de personages of hun taalgebruik. Karagöz en Hacivat vormen het centrale duo van het schimmenspel; Kavuklu en Pişekâr horen bij orta oyunu. Hacivat spreekt doorgaans bloemrijker, Karagöz directer. In Karagöz bir gölge oyunudur; orta oyununda ise oyuncular görünür volgt ise op het tweede onderwerp van de vergelijking en betekent het “daarentegen”.
| Vorm | Centraal duo | Speelwijze |
|---|---|---|
| Karagöz | Karagöz ve Hacivat | Perdede tasvirler |
| Orta oyunu | Kavuklu ve Pişekâr | Seyircinin önünde oyuncular |
Lees de tekst
Karagöz ile orta oyunu, geleneksel Türk tiyatrosunun iki farklı biçimidir. Karagöz gösterisinde sanatçı, tasvir adı verilen figürleri ışık yardımıyla perdeye yansıtır ve hareket ettirir. Karagöz ile Hacivat bu geleneğin temel kişileridir. Hacivat genellikle daha süslü bir dil kullanır; Karagöz ise daha doğrudan konuşur. Sözcüklerin farklı anlaşılması, konuşmayı komik bir yöne götürebilir.
Orta oyununda ise seyirci, tasvirler yerine oyuncuları görür. Oyun alanının çevresinde oturan seyirciler, Kavuklu ile Pişekâr arasındaki konuşmaları izler. Kavuklu bazı yönleriyle Karagöz’e, Pişekâr da Hacivat’a benzer; ancak bunlar farklı geleneklerin oyun kişileridir.
Bu iki türü karşılaştırırken önce neyin karşılaştırıldığını belirlemek yararlıdır: gösterim biçimi mi, kişiler mi, dil mi? Burada oyun, bir yarışmanın değil, bir tiyatro gösterisinin adıdır. Yanlış anlama ise bir söze konuşanın amaçladığından farklı bir anlam vermektir.
Voorbeelden
- Sanatçı tasvirleri perdenin arkasından hareket ettiriyor.De artiest beweegt de figuren van achter het scherm.
- Seyirciler oyun alanının çevresinde oturuyor.De toeschouwers zitten rondom het speelvlak.
- Kavuklu bu sahnede Pişekâr'ı yanlış anlıyor.In deze scène begrijpt Kavuklu Pişekâr verkeerd.
- Hacivat daha süslü konuşur; Karagöz ise daha doğrudan konuşur.Hacivat spreekt bloemrijker; Karagöz daarentegen spreekt directer.
- Karagöz bir gölge oyunudur; orta oyununda ise oyuncular görünür.Karagöz is een schimmenspel; bij orta oyunu zijn de acteurs daarentegen zichtbaar.
- Burada oyun sözü, bir yarışmayı değil, tiyatro gösterisini anlatıyor.Hier verwijst het woord oyun naar een theatervoorstelling, niet naar een wedstrijd.
- Bir sözü yanlış anlamak, konuşmanın yönünü değiştirebilir.Een uitdrukking verkeerd begrijpen kan het gesprek een andere wending geven.
Voorlezen gebruikt een synthetische Turkse stem op je apparaat. Kwaliteit en beschikbaarheid verschillen; je uitspraak wordt niet beoordeeld.
Er is geen Turkse stem op je apparaat beschikbaar. Je kunt de tekst nog steeds lezen.
Let op
Vertaal oyun niet automatisch als “spel”: hier gaat het om een theatervoorstelling. In deze vergelijking betekent ise ook niet “als” in de zin van een voorwaarde. Vergelijkbare komische rollen maken Hacivat en Pişekâr nog niet tot hetzelfde personage.
Probeer het zelf
Hoe heet de figuur die achter het scherm wordt bewogen: tasvir of seyirci?
Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord
tasvir
tasvir: de vraag zoekt het voorwerp dat de artiest beweegt. Seyirci is degene die kijkt en kan dus niet de naam van de figuur zijn.
Wie vormt met Pişekâr het centrale duo in het traditionele toneel met acteurs: Kavuklu of Hacivat?
Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord
Kavuklu
Kavuklu: het toneel met acteurs en de naam Pişekâr geven de aanwijzing. Met Hacivat zou je de duo’s uit beide tradities door elkaar halen.
Vul de tegenstelling aan: Karagöz bir gölge oyunudur; orta oyununda ___ oyuncular görünür. Kies ise of çünkü.
Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord
ise
ise: het tweede deel zet een andere speelwijze tegenover de eerste. Çünkü zou een reden geven, maar zichtbare acteurs verklaren niet waarom de andere vorm een schimmenspel is.
Iemand vat een uitdrukking anders op dan bedoeld. Kies de term: yanlış anlama of dekor.
Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord
yanlış anlama
yanlış anlama: het verschil zit in de betekenis die iemand aan een uitdrukking geeft. Dekor gaat over de inrichting van het speelvlak, niet over het begrijpen van woorden.
Oefenronde
Beantwoord vragen en zet waar mogelijk Turkse zinnen en woorden weer in elkaar. We bewaren je score.
Hoe heet de figuur die achter het scherm wordt bewogen: tasvir of seyirci?
Wie vormt met Pişekâr het centrale duo in het traditionele toneel met acteurs: Kavuklu of Hacivat?
Vul de tegenstelling aan: Karagöz bir gölge oyunudur; orta oyununda ___ oyuncular görünür. Kies ise of çünkü.
Iemand vat een uitdrukking anders op dan bedoeld. Kies de term: yanlış anlama of dekor.
Tik de woorden in de juiste volgorde aan.
Tik de woorden in de juiste volgorde aan.
Tik de woorden in de juiste volgorde aan.
Bewaar je voortgang
Maak gratis een account aan om je oefenresultaten daarin op te slaan.
Account maken en opslaanIk heb al een accountGebruik het vandaag
Schrijf in het Turks een museumtekst van vier zinnen: noem beide vormen, koppel de duo’s eraan en vergelijk één kenmerk met ise. Leg vervolgens in eigen woorden uit hoe een andere uitleg van een uitdrukking tot een misverstand kan leiden.