Bu derste tarihsel bağlama ait söz varlığını, kişi rolleri ve eylemler arasındaki ilişki üzerinden ele alın. Örnekler ve kısa konuşma bu ders için yazılmıştır; bir diziden alınmamış ve belirli bir dönemin konuşma dilini yeniden kurma amacı taşımamıştır.
Temel fikir
Önce öğrencilerden padişah, vezir, elçi ve muhafız sözcüklerini kişi; saray sözcüğünü yer; ferman sözcüğünü belge başlığı altında toplamalarını isteyin. Buradaki tarihsel anlamıyla ferman, hükümdarın yazılı buyruğunu taşır. Ardından sözcükleri eylemleriyle eşleştirin: fermanı getirmek nesneyi, saraya ulaşmak yönelinen yeri belirginleştirir. Böylece sözcük bilgisiyle belirtme ve yönelme durumu ekleri aynı sahne içinde çalışılır.
| Sözcük | Bu sahnedeki anlamı |
|---|---|
| padişah | hükümdar |
| saray | hükümdarın yaşadığı büyük yapı |
| ferman | hükümdarın yazılı buyruğunu taşıyan belge |
| vezir | yüksek görevli devlet adamı |
| elçi | bir devleti temsil etmek üzere gönderilen kişi |
| muhafız | korumakla görevli kişi |
| mektup | birine gönderilen yazılı haber |
Metni oku
A: Bu mektup mu, ferman mı?
B: Bu bir ferman; padişahın emrini bildiriyor.
A: Öyleyse mektubu değil, fermanı getir.
Örnekler
- Padişah bugün elçiyi bekliyor.
- Ferman sabah saraya ulaştı.
- Muhafız şimdi kapıda bekliyor.
- Vezir, padişahın kararını elçiye bildirdi.
- Bu mektup mu, ferman mı?
- Bu bir ferman; padişahın emrini bildiriyor.
- Öyleyse mektubu değil, fermanı getir.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci her emir için ferman, her mektup için de hükümdar buyruğu karşılığını kullanmamalı. Belgenin kime ait olduğu ve hangi işlevi taşıdığı sorulmalı. Ayrıca saray, elçi ve muhafız sözcüklerinin yalnızca geçmişi anlatırken kullanıldığı izlenimini vermeyin.
Kendin dene
Osmanlı hükümdarını adlandıran sözcüğü seçin: padişah veya vezir.
Cevabı veya örnek cevabı göster
padişah
padişah: Soruda doğrudan hükümdar isteniyor. Vezir devlet adamını adlandırdığı için bu seçim, sahnedeki kişi rolünü değiştirir.
Hükümdarın yazılı buyruğunu taşıyan belgeyi seçin: mektup veya ferman.
Cevabı veya örnek cevabı göster
ferman
ferman: Belirleyici ipucu, belgenin hükümdarın buyruğunu taşımasıdır. Mektup yalnızca haber de verebilir; bu nedenle sorudaki özel anlamı karşılamaz.
Saray sözcüğüne uygun durum ekini getirerek varış noktasını belirtin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
saraya
saraya: Ulaştı eylemi burada bir varış noktası gerektirir. Saray adına -a eklenir; y zaten kökün son sesidir. Sarayda ise bulunulan yeri gösterirdi.
Ferman sözcüğüne uygun eki getirerek istenen belirli nesneyi gösterin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
fermanı
fermanı: Konuşmacı iki belirli belgeyi karşılaştırıp birini istiyor. Bu yüzden nesne belirtme durumu eki alır; ferman sözcüğünün son ünlüsüne uygun biçim -ı olur.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Osmanlı hükümdarını adlandıran sözcüğü seçin: padişah veya vezir.
Hükümdarın yazılı buyruğunu taşıyan belgeyi seçin: mektup veya ferman.
Saray sözcüğüne uygun durum ekini getirerek varış noktasını belirtin.
Ferman sözcüğüne uygun eki getirerek istenen belirli nesneyi gösterin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
İkililere elçi ve muhafız rollerini verin. Dört konuşma sırası içinde belgenin mektup mu ferman mı olduğunu ve nereye götürüleceğini açıklasınlar. Sonra ferman ve saray sözcüklerinin aldığı ekleri, cümledeki görevleriyle gerekçelendirsinler.