Bu B2 çalışmasında amaç çocuğa uzun ve karmaşık cümleler kurmak değil, ebeveynin niyetine uygun söz seçmesini sağlamaktır. Türkçeyi ailesinden duyarak öğrenmiş yetişkinler, kendi çocuklarıyla konuşurken bu seçimleri çalışabilir. Ninni söylenen bir türdür; masal ise anlatılır ya da okunur. Buradaki diyaloglar ve kirpi masalı özgündür; şarkı sözü verilmez.

Temel fikir

Birinci çoğul kişi istek biçimi olan okuyalım ile ikinci tekil kişi emir biçimi olan fırçala arasındaki katılım farkını gösterin. İlkinde konuşan da eyleme katılır, ikincisinde yönerge tek çocuğa yönelir. Emir kipi aile içinde her zaman sertlik belirtmez; ses tonu ve bağlamı da değerlendirin. Aferin sözünden sonra övülen davranışın belirtilmesi övgüyü somutlaştırır. Masaldaki bulmuş biçimini öğrenilen geçmiş zamanın anlatı işleviyle ele alın; burada zorunlu bir kuşku anlamı aratmayın.

Örnekler

  • Bu akşam birlikte masal okuyalım.
  • Önce oyuncaklarını kutuya koy.
  • Bu resmi çok özenli boyamışsın.
  • Çocuk: Biraz daha oynayabilir miyim? Ebeveyn: Bugünlük bu kadar. Yarın devam ederiz.
  • Çocuk: Bana bir ninni söyler misin? Ebeveyn: Söylerim. Önce yorganını çekelim.
  • Aferin, zor olsa da yeniden denedin.
  • Çocuk: Bir masal daha okuyalım mı? Ebeveyn: Son bir sayfa okuyalım, sonra uyku zamanı.
  • Küçük bir kirpi bahçede mavi bir düğme bulmuş. Düğmeyi yuvasına götürmüş. Sabah olunca onu komşusuna göstermiş.
  • İyi geceler, sabah görüşürüz.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci, yumuşak konuşmak amacıyla her sınırı soru biçiminde kurabilir. Bir masal daha okuyalım mı? yeni bir masal için öneridir ve yanıt bekler. Bugünlük bu kadar ise o günkü etkinliği kapatır. Çocuğun ilk cümleye olumlu yanıt vermesi bir anlama hatası değildir; sözün işlevi değişmiştir.

Kendin dene

  1. Birlikte yapılacak bir eylem önerin; okumak fiilini birinci çoğul kişi istek biçiminde yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    okuyalım

    okuyalım: Ebeveyn okuma eylemine katıldığı için birinci çoğul kişi uygundur. Ünlüyle biten oku- tabanından sonra y gelir; oku biçimi ise eylemi yalnızca çocuktan ister.

  2. fırçalamak fiilini tek çocuğa yönelik, ikinci tekil kişi emir biçiminde yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    fırçala

    fırçala: Tek çocuğa verilen doğrudan yönergede ikinci tekil kişi emir biçimi kullanılır. Fırçalayalım seçilseydi konuşan da eyleme katılmış olurdu.

  3. Yeniden denemeyi öven sözü seçin: aferin mi, iyi geceler mi?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Aferin

    Aferin: Devamındaki cümle övgünün gerekçesini, yani güçlüğe rağmen yeniden denemeyi belirtir. İyi geceler bir gece dileğidir; bu başarıyı değerlendirmez.

  4. Kurgusal masalı sürdürmek için bulmak fiilini üçüncü tekil kişi öğrenilen geçmiş zaman biçiminde yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bulmuş

    bulmuş: Kurmaca anlatının öznesi kirpidir ve üçüncü tekil kişidedir. Bul- tabanındaki yuvarlak kalın ünlü nedeniyle -muş gelir; buldum biçimi bulma işini anlatıcıya yükler.

Bugün kullan

İkişerli çalışmada altı konuşma sırası yazdırın: ortak öneri, doğrudan yönerge, belirli bir davranışa övgü ve kapanış sözü bulunsun. Ardından kirpi masalını aynı anlatı zamanıyla iki cümle daha sürdürmelerini isteyin. Yetişkin rolünün niyetiyle seçilen biçimin uyuşup uyuşmadığını tartışın.