Bu derste öğrencinin özel adı tanıması kadar, sözcük anlamı ile kişi hakkında doğrulanmış bilgiyi ayırması da hedeflenir. Tarihsel çerçeveyi, 21 Haziran 1934 tarihinde kabul edilen Soyadı Kanunu ile sınırlayın. Öğrenciden güncel bir işlem hakkında yorum değil, metindeki bilgiyi açıklamasını isteyin.

Temel fikir

Önce ad ve soyadı alanlarını ayırt ettirin: olağan tam ad sıralamasında ad veya adlar önce, soyadı sonra gelir. Ad ile isim, soyadı ile soyad karşılıklarını birlikte gösterin. Mehmet Ali Demirci örneğinde ilk iki sözcüğün iki ayrı ad olabileceğini, üçüncünün ise soyadı olduğunu alan başlıklarıyla belirginleştirin. Ardından Çobanoğlu içindeki çoban ve oğlu öğeleriyle, Demirci içindeki meslek bildiren -ci ekini ele alın. Demirci bir soyadı, demirci ise meslek adı olarak okunabilir. Bu çözümleme, belirli bir ailenin geçmişini kanıtlamaz; her soyadında böyle bir son bölüm bulunması da gerekmez.

Metni oku

Yazı atölyesinde herkes kendini tanıtıyor. Selin Çobanoğlu, soyadının anlamını açıklıyor ama ailesinin geçmişi hakkında ayrıntılı bilgi vermiyor. Yanındaki katılımcı, soyadından hareketle babasının çoban olduğunu düşünüyor. Selin, babasının mesleğini henüz söylemediğini hatırlatıyor.

Sıra Mehmet Ali Demirci’ye gelince öğretmen, katılımcı listesindeki ad alanına yalnızca Mehmet yazıldığını fark ediyor. Mehmet Ali, iki adını da kullandığını belirtiyor. Öğretmen listeyi düzeltiyor ve soyadı aynı olan iki kişinin mutlaka akraba sayılamayacağını ekliyor.

Örnekler

  • Benim iki adım var.
  • Soyadınızı tekrar söyler misiniz?
  • Burada soyadım yanlış yazılmış.
  • Ayşe Demir'in adı Ayşe, soyadı Demir.
  • Demirci soyadı, kişinin demirci olduğunu göstermez.
  • Çobanoğlu soyadı bir kadının da soyadı olabilir.
  • Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te kabul edildi.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci -oğlu öğesini görünce kişinin erkek olduğunu ya da babasının mesleğini bildiğini sanabilir. Bir kadının da Çobanoğlu soyadını taşıyabileceğini örnekle gösterin. Benzer biçimde, Demirci soyadından meslek çıkarımı yaptırmayın. Çeviride kişi adını meslek adına dönüştürmediğini denetleyin.

Kendin dene

  1. Adı: Mehmet Ali. Soyadı: Demirci. Bu kişinin iki adı nedir?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Mehmet Ali

    Mehmet Ali: ad alanında iki sözcük birlikte verilmiştir; Demirci ayrı soyadı alanındadır. Yalnızca Mehmet yazan öğrenci ikinci adı atlamış olur.

  2. Demirci bir soyadıysa kişinin mesleği kesin olarak bilinir mi? (evet / hayır)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    hayır

    hayır: soruda kişinin yaptığı iş değil, soyadı verilmiştir. Sözcüğün meslek anlamını bilmek, kişinin o işi yaptığını bilmek değildir.

  3. Çobanoğlu soyadının sonundaki bölüm hangisidir?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    oğlu / -oğlu

    oğlu / -oğlu: Çobanoğlu sözcüğünün son öğesidir; önünde çoban bulunur. Sözcük sınırını bulmak, aileye ilişkin tarihsel bir bağı doğrulamaz.

  4. Soyadı Kanunu hangi yıl kabul edildi?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    1934

    1934: soru kabul yılını istediği için 21 Haziran 1934 tarihinden yalnızca yıl seçilir. Öğrencinin tarihi bir kişinin doğum tarihiyle veya güncel bir işlemle karıştırmadığını kontrol edin.

Bugün kullan

Öğrencilerden iki adı ve bir soyadı olan kurmaca bir kişi tanıtmalarını isteyin. Eşleri soyadını tekrar söyletip bu soyadından çıkarılamayacak iki bilgiyi gerekçeleriyle açıklasın.