Geniş zamanın olumsuz çekimini ve kişi eklerini sınıfta nasıl pekiştireceğinize dair kısa bir not.
Temel fikir
Geniş zamanın olumsuzu, fiil köküne ünlü uyumuna göre -mez ya da -maz getirilerek kurulur: gelmez, yapmaz. Birinci kişilerde z düşer: gelmem, gelmeyiz; öbür kişilerde kalır: gelmezsin.
| Kişi | Ek (ince / kalın) | gel- ile | yap- ile |
|---|---|---|---|
| ben | -mem / -mam | gelmem | yapmam |
| sen | -mezsin / -mazsın | gelmezsin | yapmazsın |
| o | -mez / -maz | gelmez | yapmaz |
| biz | -meyiz / -mayız | gelmeyiz | yapmayız |
| siz | -mezsiniz / -mazsınız | gelmezsiniz | yapmazsınız |
| onlar | -mezler / -mazlar | gelmezler | yapmazlar |
Örnekler
- Babam kahve içmez.
- Ben sabahları et yemem.Birinci kişide z düşer: yemem, yemezim değil. Ünlüyle biten ye- kökünden sonra da ek -mem olur.
- Biz gece dışarı çıkmayız.biz kişisinde z düşer, iki ünlünün arasına y girer: çıkmayız, çıkmazız değil.
- Sen acı yemezsin, değil mi?sen kişisinde z korunur: yemezsin. Sondaki değil mi iki ayrı sözcük olarak yazılır.
- Kedim süt içmez ama su içer.Olumlu ve olumsuzu karşılaştırın: içer, ama içmez. Olumsuz ek hiçbir kökte değişmez.
- Pazar günleri bu durağa otobüs gelmez.Olumlu biçim gelir; tek heceli fiillerde ek değişir (alır, verir, olur). Olumsuz ise hep düzenlidir: gelmez.
- Ben size hiç yalan söylemem.
- gelmezsingelmezGeniş zamanın olumsuzu: -mez / -mazsinGeniş zaman kişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
- yapmamyapmaGeniş zamanın olumsuzu: -mez / -mazmGeniş zaman kişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
- içmeyiziçmeGeniş zamanın olumsuzu: -mez / -mazyizGeniş zaman kişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
- okumazlarokumazGeniş zamanın olumsuzu: -mez / -mazlarGeniş zaman kişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Yabancı dilden gelen öğrenciler birinci kişide z'yi korur (gelmezim) ya da olumsuzu şimdiki zaman yerine kullanır. Olumlu çekimi de örnek verin: gelir düzensizdir, gelmez her zaman düzenlidir.
Kendin dene
Parantezdeki fiili geniş zamanın olumsuzuyla tamamlayın: ben.
Cevabı veya örnek cevabı göster
içmem
içmem: son ünlü ince i olduğu için ek -me olur; ben kişisinde z düşer, geriye -m kalır.
Parantezdeki fiili geniş zamanın olumsuzuyla tamamlayın: o.
Cevabı veya örnek cevabı göster
bağırmaz
bağırmaz: son ünlü kalın ı olduğu için ek -maz olur; üçüncü kişi olduğundan başka ek almaz.
Parantezdeki fiili geniş zamanın olumsuzuyla tamamlayın: biz.
Cevabı veya örnek cevabı göster
yazmayız
yazmayız: kalın a ile -ma olur; biz kişisinde z düşer, iki ünlünün arasına y girer.
Parantezdeki fiili geniş zamanın olumsuzuyla tamamlayın: siz.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kalmazsınız
kalmazsınız: kalın a ile -maz olur; siz kişisinde z kalır, ardından -sınız gelir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Parantezdeki fiili geniş zamanın olumsuzuyla tamamlayın: ben.
Parantezdeki fiili geniş zamanın olumsuzuyla tamamlayın: o.
Parantezdeki fiili geniş zamanın olumsuzuyla tamamlayın: biz.
Parantezdeki fiili geniş zamanın olumsuzuyla tamamlayın: siz.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden Pazar günleri hiç yapmadıkları şeyleri anlatan üç cümle yazmalarını ve ben kişisinde z'nin düştüğünü denetlemelerini isteyin.