-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)

Zasada

Aoryst to czas ogólny: nawyki, fakty, propozycje i grzeczne prośby. Dodajesz jego przyrostek do tematu czasownika, a potem końcówkę osobową. Po samogłosce przyrostek to -r: okur, bekler. Po spółgłosce tematy wielosylabowe mają -ir, -ır, -ur lub -ür zależnie od ostatniej samogłoski: çalışır, oturur. Tak samo większość tematów jednosylabowych: gelir, alır, bulur, görür. Stała grupa czasowników jednosylabowych ma zamiast tego -er lub -ar: yapar, yazar, gider, sever.

Przykłady

• Babam her sabah çay içer.Mój tata pije herbatę każdego ranka.Czasownik içmek ma jedną sylabę i należy do grupy z -er: içer, a nie içir. Aoryst pasuje do nawyku, takiego jak codzienny poranek.
• Kedimiz akşamları bahçede uyur.Nasz kot wieczorami śpi w ogrodzie.Temat uyu- już kończy się samogłoską, więc dodaje się tylko -r: uyur.
• Ayşe okula otobüsle gider.Ayşe jeździ do szkoły autobusem.Przed samogłoską przyrostka aorystu t w git- zmiękcza się w d: gider, nigdy gitir.
• Bana bir bardak su verir misiniz?Czy mogliby Państwo podać mi szklankę wody?Aoryst z partykułą pytającą mi to częsty sposób grzecznej prośby. Ver- ma jedną sylabę, ale przyjmuje zwykłe -ir: verir.
• Buz sıcakta erir.Lód topnieje w upale.
• Ödevimi akşam yaparım.Odrabiam lekcje wieczorem.
• gelirimprzychodzęgel·ir-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·imKońcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• bulursunznajdujeszbul·ur-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·sunKońcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• okurlaroni czytająoku·r-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·larKońcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• gidersinizwy idzieciegid·er-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·sinizKońcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler

Uważaj

Nie wrzucaj każdego czasownika jednosylabowego do grupy z -ir. Formy yapır i gitir są błędne: yapmak ma -ar, a gitmek ma -er i dodatkowo zmiękcza t, stąd gider. Czasowniki z -er/-ar trzeba zapamiętać pojedynczo.

Spróbuj samodzielnie

1. Podaj aoryst, 3. osoba liczby pojedynczej, od bul- (znaleźć).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   bulur

   bulur: bul- ma jedną sylabę, ale nie jest wyjątkiem, więc stosuje się grupę z -ir, a ostatnia samogłoska u daje -ur.

2. Podaj aoryst, 3. osoba liczby pojedynczej, od git- (iść).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gider

   gider: git- należy do czasowników jednosylabowych z -er, a końcowe t przed samogłoską zmienia się w d.

3. Podaj aoryst, 3. osoba liczby pojedynczej, od çalış- (pracować).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   çalışır

   çalışır: çalış- ma kilka sylab i kończy się spółgłoską; ostatnia samogłoska ı daje -ır.

4. Podaj aoryst, 3. osoba liczby pojedynczej, od yap- (robić).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   yapar

   yapar: yap- należy do małej grupy z -ar, więc formy yapır nie ma.

Użyj tego dzisiaj

Napisz cztery zdania o tym, co ty lub twoja rodzina zwykle robicie w zwykły dzień, każde z aorystem. Przy każdym czasowniku zapytaj: czy temat kończy się samogłoską, czy ma kilka sylab, czy to czasownik jednosylabowy, który trzeba znać?