-ir / -ar / -er: de aorist (gelir, yapar)

Het idee

De aorist is de algemene tegenwoordige tijd: gewoontes, feiten, aanbiedingen en beleefde verzoeken. Je zet het achtervoegsel achter de werkwoordsstam en daarna de persoonsuitgang. Na een klinker is het achtervoegsel -r: okur, bekler. Na een medeklinker krijgen stammen van meer lettergrepen -ir, -ır, -ur of -ür naargelang de laatste klinker: çalışır, oturur. De meeste stammen van één lettergreep doen hetzelfde: gelir, alır, bulur, görür. Een vaste groep werkwoorden van één lettergreep krijgt in plaats daarvan -er of -ar: yapar, yazar, gider, sever.

Voorbeelden

• Babam her sabah çay içer.Mijn vader drinkt elke ochtend thee.Het werkwoord içmek heeft één lettergreep en hoort bij de -er-groep: içer, niet içir. De aorist past bij een gewoonte zoals elke ochtend.
• Kedimiz akşamları bahçede uyur.Onze kat slaapt 's avonds in de tuin.De stam uyu- eindigt al op een klinker, dus er komt alleen -r bij: uyur.
• Ayşe okula otobüsle gider.Ayşe gaat met de bus naar school.Voor de klinker van het aoristachtervoegsel wordt de t van git- een d: gider, nooit gitir.
• Bana bir bardak su verir misiniz?Kunt u mij een glas water geven?De aorist met het vraagwoordje mi is een gangbare manier om beleefd te vragen. Ver- heeft één lettergreep maar krijgt gewoon -ir: verir.
• Buz sıcakta erir.IJs smelt in de hitte.
• Ödevimi akşam yaparım.Mijn huiswerk maak ik 's avonds.
• gelirimik komgel·ir-ir / -ar / -er: de aorist (gelir, yapar)·imPersoonsuitgangen van de aoristus: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• bulursunjij vindtbul·ur-ir / -ar / -er: de aorist (gelir, yapar)·sunPersoonsuitgangen van de aoristus: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• okurlarzij lezenoku·r-ir / -ar / -er: de aorist (gelir, yapar)·larPersoonsuitgangen van de aoristus: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• gidersinizjullie gaangid·er-ir / -ar / -er: de aorist (gelir, yapar)·sinizPersoonsuitgangen van de aoristus: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler

Let op

Stop niet elk werkwoord van één lettergreep in de -ir-groep. yapır en gitir zijn fout: yapmak krijgt -ar, en gitmek krijgt -er en verzacht bovendien de t, dus gider. Leer de werkwoorden met -er/-ar een voor een.

Probeer het zelf

1. Vorm de aorist, 3e persoon enkelvoud, van bul- (vinden).

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   bulur

   bulur: bul- heeft één lettergreep maar is geen uitzondering, dus geldt de -ir-groep, en de laatste klinker u geeft -ur.

2. Vorm de aorist, 3e persoon enkelvoud, van git- (gaan).

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   gider

   gider: git- hoort bij de werkwoorden van één lettergreep met -er, en de eind-t wordt voor de klinker een d.

3. Vorm de aorist, 3e persoon enkelvoud, van çalış- (werken).

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   çalışır

   çalışır: çalış- heeft meer lettergrepen en eindigt op een medeklinker; de laatste klinker ı geeft -ır.

4. Vorm de aorist, 3e persoon enkelvoud, van yap- (doen).

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   yapar

   yapar: yap- hoort bij de kleine groep met -ar, dus yapır bestaat niet.

Gebruik het vandaag

Schrijf vier zinnen over wat jij of je familie op een gewone dag meestal doet, elk met een aoristvorm. Vraag bij elk werkwoord: eindigt de stam op een klinker, heeft hij meer lettergrepen, of is het een werkwoord van één lettergreep dat je moet kennen?