Ad ve sıfatlara ek eylemin hikâye biçimini getirmeyi öğretirken kullanılacak kısa bir öğretmen notu.
Temel fikir
Bu yapı, ek eylemin (i-) hikâye birleşik zamanıdır: ad ya da sıfata -di eklenir (güzeldi, doktordu); ünlü uyumu dört biçim verir, ötümsüz ünsüzden sonra -ti olur (soğuktu). Ünlüyle biten sözcüklerde araya kaynaştırma ünsüzü y girer (öğrenciydi), ardından kişi eki gelir (öğrenciydim).
| Son ünlü | Ünlüden sonra | Örnek | Ötümlü ünsüzden sonra | Örnek | Ötümsüz ünsüzden sonra | Örnek |
|---|---|---|---|---|---|---|
| a | -ydı | hastaydı | -dı | yalandı | -tı | uzaktı |
| ı | -ydı | kapıydı | -dı | yalnızdı | -tı | kalabalıktı |
| o | -ydu | radyoydu | -du | doktordu | -tu | yoktu |
| u | -ydu | mutluydu | -du | yorgundu | -tu | soğuktu |
| e | -ydi | pencereydi | -di | güzeldi | -ti | çiçekti |
| i | -ydi | öğrenciydi | -di | yeşildi | -ti | işti |
| ö | -ydü | – | -dü | köydü | -tü | çöptü |
| ü | -ydü | ütüydü | -dü | gündü | -tü | düşüktü |
Örnekler
- Dün akşam biz sinemadaydık.sinemada ünlüyle bittiği için -dı'dan önce y gelir: sinemadaydık. Özne olan biz düşebilir.
- Mert geçen yıl öğrenciydi.öğrenci ünlüyle bittiği için ek y ister: öğrenciydi, öğrencidi değil.
- Hava dün çok soğuktu.soğuk ötümsüz k ile bittiği için ek t ile başlar; son ünlü u olduğundan -tu gelir: soğuktu.
- evdeydimevdeBulunma durumu eki: -de / -da / -te / -taydiEk eylemin geçmişi: -di (öğrenciydim)mGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
- sınıftaydıksınıftaBulunma durumu eki: -de / -da / -te / -taydıEk eylemin geçmişi: -di (öğrenciydim)kGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
- öğrencilerdiöğrencilerÇoğul eki: -ler / -lardiEk eylemin geçmişi: -di (öğrenciydim)
- doktordunuzdoktorduEk eylemin geçmişi: -di (öğrenciydim)nuzGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
- Dün evde ekmek yoktu.var ve yok eki doğrudan alır: vardı, yoktu; ötümsüz k'den sonra t gelir.
- Ali evdeydi, ama Zeynep evde değildi.Olumsuzluk için ek değil sözcüğüne gelir: değildi. Kişi eki onun ardından gelir: değildim.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciler ünlüden sonra kaynaştırma ünsüzü y'yi atar ve evdedim, öğrencidim yazar. Önce sözcüğün ünlüyle bitip bitmediğine baktırın.
Kendin dene
ev sözcüğüne bulunma durumu, hikâye eki ve birinci tekil kişi ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
evdeydim
evdeydim: evde ünlüyle bittiği için araya y girer; -m birinci tekil kişi ekidir.
bahçe sözcüğüne bulunma durumu, hikâye eki ve ikinci tekil kişi ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
bahçedeydin
bahçedeydin: bahçede ünlüyle bittiği için y gelir; -n ikinci tekil kişi ekidir.
Boşluğu, kalabalık sözcüğüne uygun hikâye ekini getirerek doldurun.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kalabalıktı
kalabalıktı: k ötümsüz bir ünsüz olduğundan ek t ile başlar; son ünlü ı olduğu için -tı gelir, üçüncü tekil kişi eki yoktur.
öğretmen sözcüğüne hikâye ekini ve ikinci çoğul kişi ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
öğretmendiniz
öğretmendiniz: n ötümlü olduğu için d, son ünlü e olduğu için di; -niz ikinci çoğul kişi ekidir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
ev sözcüğüne bulunma durumu, hikâye eki ve birinci tekil kişi ekini getirin.
bahçe sözcüğüne bulunma durumu, hikâye eki ve ikinci tekil kişi ekini getirin.
Boşluğu, kalabalık sözcüğüne uygun hikâye ekini getirerek doldurun.
öğretmen sözcüğüne hikâye ekini ve ikinci çoğul kişi ekini getirin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden dün ya da geçen yıl nerede ve ne olduklarını anlatan üç cümle yazmalarını isteyin; her sözcükte y, d ve t seçimini birlikte denetleyin.