Bu ders, ana dilinde geçmiş zaman biçimi seçerken bilgi kaynağını ayrıca düşünmeyen öğrenciler içindir. Aynı teslimat olayını önce tanık olan, sonra haberi başkasından alan kişinin ağzından anlattırın. Amaç ekleri yeniden sıralamak değil, çeviride kaybolan bakış açısını görünür kılmaktır.

Temel fikir

Konuyu kanıtsallık ve dolaylılık terimleriyle tanıtın. Öğrenciden zaman adlarını eşleştirmesini değil, konuşanın olayı nasıl öğrendiğini açıklamasını isteyin. Getirdi bu bağlamda olayı bir olgu olarak sunar; getirmiş ise bilginin dolaylı edinildiğini belirtir. Aktarma ile sonuçtan çıkarım aynı ekle anlatılabilir. Kaynak dildeki duyma, görünüş veya sonradan anlama ifadeleri yardımcı olabilir; hiçbiri -miş ekinin her bağlamdaki karşılığı değildir. Biçimler için ek sayfalarına, ayrıntılı kullanım karşılaştırması için ilgili derse yönlendirin.

Örnekler

  • Kurye paketi sabah getirdi.Bağlam: konuşan teslimatı görmüştür. Kaynak dildeki geçmiş zaman biçimi tek başına bu bilgiyi vermeyebilir.
  • Kurye paketi sabah getirmiş.Bağlam: konuşan teslimatı ablasından öğrenmiştir. Çeviride gerekirse duyma bildiren bir ifadeyle bu bakış açısı korunur.
  • Rüzgâr saksıyı devirmiş.Bağlam: güçlü rüzgârdan sonra saksı yan yatmış bulunur. Konuşan sonuçtan hareketle önceki olayı çıkarır.
  • Meğer aynı mesajı iki kez göndermişim.Ekranda aynı mesajın iki kopyası vardır. Meğer sonradan fark etmeyi öne çıkarır; gönderen yine konuşanın kendisidir.
  • Ablam söyledi; tren erken kalkmış.
  • Bu köprü yüz yıl önce yapıldı.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrencinin -miş gördüğü her yere belki anlamı ekleyip eklemediğini kontrol edin: dolaylı bilgi, zorunlu olarak kuşku demek değildir. -di de yalnızca gözle görülen olaylarla sınırlı değildir; kabul edilen tarihsel olguları anlatabilir. Göndermişim örneğinde kişi kendi eylemini sonradan fark eder; birinci kişi kullanımı yanlış değildir.

Kendin dene

  1. Ablanız burada yeni bir kafe açıldığını söylüyor. Aktarma bakış açısını koruyun: Burada yeni bir kafe ___. açıldı veya açılmış biçimini seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    açılmış

    açılmış: haber abladan öğrenilmiştir. Öğrencinin aktarma bakış açısını koruması istenir; ablasına güvenmesi bu seçime engel değildir. Cümleye ayrıca belki eklemek gerekmez.

  2. Kuryenin paketi masaya koyduğunu gördünüz. Deneyiminizi anlatın: Kurye paketi ___. getirdi veya getirmiş biçimini seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    getirdi

    getirdi: konuşan, kuryenin paketi masaya koyduğunu görmüş ve bu deneyimini anlatmaktadır. Seçimi kaynak dildeki zaman adı değil, verilen bağlam gerekçelendirir.

  3. Güçlü rüzgârdan sonra saksıyı yan yatmış buldunuz. Çıkarımınızı belirtin: Rüzgâr saksıyı ___. devirdi veya devirmiş biçimini seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    devirmiş

    devirmiş: güçlü rüzgârdan sonra yan yatmış saksı bir ipucudur. Konuşan devrilme anını değil, sonucunu görür ve önceki olaya ilişkin çıkarım yapar.

  4. Ekranda aynı mesajın iki kopyasını şimdi fark ediyorsunuz. Bu fark edişi anlatın: Aynı mesajı iki kez ___. gönderdim veya göndermişim biçimini seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    göndermişim

    göndermişim: ekranda görülen iki ileti, konuşanın kendi eylemini fark etmesini sağlar. Sondaki -im gönderen kişiyi belirtir; eylemi yapan ile bunu sonradan fark eden aynı kişidir.

Bugün kullan

Öğrencilere kendi dillerinde bilgi kaynağı belirtilmemiş bir geçmiş zaman cümlesi yazdırın. Aynı cümleyi doğrudan deneyim ve başkasından alınan haber bağlamlarında Türkçeye aktarsınlar. Ardından bir sonuçtan çıkarım kursunlar. Her seçimde kaynak cümlesini ve konuşanın bakış açısını açıklamalarını isteyin; çalışmayı ilgili karşılaştırma ve ek dersleriyle sürdürün.