Bu derste amaç, öğrencinin bir zamiri başka bir dildeki zamirle eşleştirmesinden öteye geçmesidir. Sınıfta aynı sözün bir yakına, mesafeli konuşulan bir kişiye ve iki yakına yöneltildiği üç bağlam kurun. Öğrenciden seçimini hem muhatap sayısı hem de kişiler arası ilişki üzerinden açıklamasını isteyin.

Temel fikir

Sen tek kişiye yakınlık bildiren hitapta kullanılır; siz hem çoğul muhatabı hem de tek kişiye saygılı veya mesafeli hitabı karşılayabilir. Fransızca vous bu iki işlevi taşırken Almanca samimi çoğul ihr ile saygılı Sie arasında ayrım yapar. Bu benzerlikleri toplumsal kullanımın bire bir eşitliği gibi sunmayın; ortam, ilişki ve konuşanların tercihleri belirleyicidir. Türkçede saygılı hitap da ikinci çoğul kişi uyumu alır. Özne zamiri düşse bile düşünüyorsun ile düşünüyorsunuz arasındaki ayrım sürer. Uyumu yalnız yüklemde değil, sana–size ve seninle–sizinle karşıtlıklarında da izletin.

Karşılaştırılacak kalıplar
Muhatap ve ilişkiTürkçeFransızcaAlmanca
Tek kişi, yakın hitapsentudu
Tek kişi, mesafeli hitapsizvousSie
Birden çok kişi, yakın hitapsizvousihr
Birden çok kişi, mesafeli hitapsizvousSie

Örnekler

  • Bu konuda sen karar veriyorsun.
  • Bugün sizinle görüşmek istiyorum.
  • Arkadaşlar, siz burada bekleyin.
  • Ece Hanım, önerinizi dinlemek isterim.
  • Bana sen diyebilirsiniz.
  • Sana bu dosyayı göndereyim mi?

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci, adla hitabı otomatik olarak senli konuşma sanabilir. Ece Hanım örneğinde ad ile saygı bildiren hitap birlikte bulunur. İki arkadaşa yöneltilen siz ise tek başına resmiyet göstermez. Bana sen diyebilirsiniz sözünde senli hitaba izin veren kişi, karşısındakine hâlâ sizli biçimle seslenir; öğrencinin bu iki yönü ayırmasını sağlayın.

Kendin dene

  1. Tek kişiye mesafeli hitap ediyorsunuz. Soruyu sen veya siz ile tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Siz

    Siz: Yönergede tek kişiye mesafeli hitap istenir; düşünüyorsunuz yüklemi de bu seçimi destekler. Tek muhatap bulunması burada tekil hitabı gerektirmez.

  2. İki yakın arkadaşınıza yarın gelip gelmeyeceklerini sorun. Boşluğu gelmek fiilinin -iyor biçimiyle tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    geliyor musunuz

    geliyor musunuz: Muhataplar iki arkadaş olduğu için ikinci çoğul kişi gerekir. Yakınlık, sayı bilgisini değiştirmez; Almancadaki karşılık bu bağlamda ihr olur.

  3. Tek kişi size Bana sen diyebilirsiniz diyor ve siz daveti kabul ediyorsunuz. Cümleyi sana veya size ile tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    sana

    sana: Konuşan kişi senli hitaba açıkça izin vermiştir. Ayrıca sormak fiilinde sorunun yöneltildiği kişi yönelme durumundadır; bu yüzden yalın sen değil, sana seçilir.

  4. Tek kişiye saygılı biçimde bu akşam müsait olup olmadığını sorun. Müsait sözcüğünü kullanın, özne zamirini söylemeyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    müsait misiniz

    müsait misiniz: Soru sözcüğü ayrı yazılır ve kişi ekini taşır. Cümlede siz söylenmese de misiniz biçimi tek kişiye saygılı hitabı korur.

Bugün kullan

Öğrencilere üç muhatap kartı verin: bir yakın arkadaş, mesafeli konuşulan bir kişi, iki yakın arkadaş. Aynı soruyu her karta göre yazdırıp değişikliğin sayıdan mı ilişkiden mi kaynaklandığını tartıştırın. Sonra senli hitap davetini kabul eden bir yanıtı sana ile kurdurun; biçim çalışması için bağlantılı sayfaları kullanın.