Evidentialiteit: wat een Nederlandse verleden tijd openlaat

Het idee

Vertaal de toegang tot de informatie, niet alleen de naam van de tijd. In deze situaties presenteert getirdi de bezorging als feit; getirmiş geeft aan dat de informatie indirect is verkregen. Uitdrukkingen als “naar ik hoor”, “kennelijk” en “het blijkt dat” kunnen verschillende toepassingen van -miş weergeven, maar geen ervan is een vaste vertaling. Zowel een bericht als een gevolgtrekking op basis van een resultaat kan aanleiding zijn voor die uitgang. De Nederlandse voltooide tijd bepaalt de Turkse uitgang niet. De gekoppelde vergelijkingsles werkt de keuze uit; de suffixlessen geven de vormen.

Voorbeelden

• Kurye paketi sabah getirdi.De koerier heeft het pakket in de ochtend gebracht.Context: je hebt de bezorging gezien. De Nederlandse verleden tijd zegt dat op zichzelf niet.
• Kurye paketi sabah getirmiş.Naar ik hoor, heeft de koerier het pakket in de ochtend gebracht.Context: je oudere zus heeft je over de bezorging verteld. “Naar ik hoor” maakt dat perspectief zichtbaar in het Nederlands.
• Rüzgâr saksıyı devirmiş.Kennelijk heeft de wind de bloempot omgegooid.Context: na harde wind vind je de pot op zijn kant. Je leidt de gebeurtenis af uit het resultaat.
• Meğer aynı mesajı iki kez göndermişim.Het blijkt dat ik hetzelfde bericht twee keer heb verstuurd.Het scherm toont twee exemplaren van je bericht. Meğer benadrukt de ontdekking; jij bent nog steeds de afzender.
• Ablam söyledi; tren erken kalkmış.Mijn oudere zus vertelde het me; de trein is kennelijk vroeg vertrokken.
• Bu köprü yüz yıl önce yapıldı.Deze brug is honderd jaar geleden gebouwd.

Let op

Vertaal niet elke -miş met “misschien”: indirecte informatie hoeft geen twijfel te betekenen. Ook garandeert -di geen ooggetuigenverslag; je kunt er een aanvaard historisch feit mee vertellen. De eerste persoon met -miş is mogelijk wanneer je je eigen eerdere handeling later ontdekt: göndermişim.

Probeer het zelf

1. Je oudere zus vertelt dat hier een café is geopend. Behoud het perspectief van een bericht: Burada yeni bir kafe ___. Kies açıldı of açılmış.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   açılmış

   açılmış: het nieuws komt van je oudere zus. Deze vorm bewaart het gevraagde perspectief van een doorgegeven bericht, ook als je haar volledig vertrouwt; “misschien” toevoegen is niet nodig.

2. Je zag de koerier het pakket op tafel zetten. Vertel je ervaring: Kurye paketi ___. Kies getirdi of getirmiş.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   getirdi

   getirdi: je zag de koerier het pakket op tafel zetten en vertelt over die ervaring. Die context bepaalt de keuze, niet alleen de Nederlandse voltooide tijd.

3. Na harde wind vind je de bloempot op zijn kant. Geef je gevolgtrekking weer: Rüzgâr saksıyı ___. Kies devirdi of devirmiş.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   devirmiş

   devirmiş: de omgevallen bloempot na de harde wind is je aanwijzing. Je ziet het resultaat en niet het eerdere omvallen, dus de zin geeft een gevolgtrekking weer.

4. Je ziet nu twee exemplaren van je bericht op het scherm. Druk de ontdekking uit: Aynı mesajı iki kez ___. Kies gönderdim of göndermişim.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   göndermişim

   göndermişim: de twee exemplaren van je bericht op het scherm onthullen je eerdere handeling. Het laatste -im wijst jou aan als afzender; de eerste persoon sluit een latere ontdekking niet uit.

Gebruik het vandaag

Schrijf één gebeurtenis in het Nederlands op zonder informatiebron. Vertaal die als eigen ervaring en daarna als nieuws van iemand anders. Voeg aan elke versie een zin over de bron toe. Beschrijf vervolgens een spoor waaruit je een eerdere gebeurtenis afleidt en ga verder met de gekoppelde vergelijkings- en suffixlessen.