Persoonsuitgangen van de aoristus: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler

Het idee

Na het aoristusteken volgt de persoonsuitgang: -im (ben), -sin (sen), geen (o), -iz (biz), -siniz (siz) en -ler/-lar (onlar): gelirim, gelirsin, gelir, geliriz, gelirsiniz, gelirler. De klinker van elke uitgang behalve -ler/-lar volgt de laatste klinker van het teken en heeft vier vormen (i ı u ü): yaparım, görürsünüz, okuruz. -ler/-lar heeft er maar twee: yaparlar.

Voorbeelden

• Ben her sabah çay içerim.Ik drink elke ochtend thee.De uitgang -im betekent al ‘ik’, dus ben mag wegvallen: Her sabah çay içerim.
• Sen akşamları kitap okursun.’s Avonds lees jij boeken.
• Hafta sonları biz geç kalkarız.In het weekend staan wij laat op.
• gelirimik komgel·ir-ir / -ar / -er: de aorist (gelir, yapar)·imPersoonsuitgangen van de aoristus: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• yaparsınızjullie doenyap·ar-ir / -ar / -er: de aorist (gelir, yapar)·sınızPersoonsuitgangen van de aoristus: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• okurlarzij lezenoku·r-ir / -ar / -er: de aorist (gelir, yapar)·larPersoonsuitgangen van de aoristus: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• alırızwij nemenal·ır-ir / -ar / -er: de aorist (gelir, yapar)·ızPersoonsuitgangen van de aoristus: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• Siz her zaman erken gelirsiniz.Jullie komen altijd vroeg.Na de aoristus krijgt siz -siniz, niet het -niz van de verleden tijd: gelirsiniz, maar geldiniz.
• Annem çok güzel yemek yapar.Mijn moeder kookt heel lekker.Voor o is er geen uitgang: het teken -ar alleen betekent al ‘zij doet’. Een zelfstandig naamwoord als onderwerp, zoals annem, werkt net zo.
• Çocuklar bizde kalır.De kinderen blijven bij ons.Bij een meervoudig zelfstandig naamwoord als onderwerp krijgt het werkwoord meestal geen -ler: Çocuklar bizde kalır, niet kalırlar.

Let op

Leen de uitgangen van de verleden tijd niet. Na de aoristus zeg je gelirsin, niet gelirn, en geliriz, niet gelirk; de korte -n en -k horen bij geldin en geldik. Ook siz krijgt -siniz, niet -niz. O heeft helemaal geen uitgang, want gelir betekent al ‘hij/zij komt’.

Probeer het zelf

1. Maak de aoristus van gel (komen) voor ben: ik kom.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   gelirim

   gelirim: na het teken -ir krijgt ben de uitgang -im; de laatste klinker i verandert die niet.

2. Maak de aoristus van yap (doen) voor sen: jij doet.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   yaparsın

   yaparsın: het teken is -ar, sen krijgt -sin, en de ongeronde achterklinker a maakt er -sın van.

3. Maak de aoristus van oku (lezen) voor biz: wij lezen.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   okuruz

   okuruz: oku eindigt op een klinker, dus het teken is alleen -r; de klinker u geeft biz de uitgang -uz.

4. Maak de aoristus van gör (zien) voor siz: jullie zien.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   görürsünüz

   görürsünüz: gör heeft een geronde voorklinker, het teken is -ür, dus siz krijgt -sünüz.

Gebruik het vandaag

Schrijf vier zinnen over wat jij, een vriend, je familie en je buren gewoonlijk doen. Onderstreep elk werkwoord en noem het aoristusteken en de persoonsuitgang.