Türkçede c ve ç sesleri

Temel fikir

c ötümlü, ç ötümsüz sestir; ikisinin ağız konumu aynıdır: dil düz biçimde üst dişlerin arkasındaki dişeti kabarıklığına değer. Alfabede c, ç, d sırasıyla gelir; çengel harfin parçasıdır, ayrı bir işaret sayılmaz.

Örnekler

• Çocuk camı açıyor.
• Ben çay içiyorum.
• Annem pazardan çiçek alıyor.
• Çocuk ağacı çiziyor.ağaç sözcüğü ç ile biter, ama ünlüyle başlayan -ı ekinden önce ağacı olur: ses de yazı da ç yerine c olur.
• camSade c, İngilizce jam sözcüğündeki j gibi okunur; çengelli ç ise chair sözcüğündeki ch gibi: cam ile çam arasındaki tek fark bu işarettir.
• çam
• Saçı kısa.Kısa saç sözcüğü ünlüyle başlayan ekten önce ç’yi korur: saçı. Her sözcükte ağaç → ağacı gibi bir değişme beklenmez.
• Bu biber çok acı.
• açı

Dikkat et

Latin harfli başka dillerden gelen öğrenciler c'yi k ya da s, ç'yi de s gibi okuyabilir; çengeli yazmamak da sözcüğü değiştirir (cam ile çam). Sondaki ç, çok heceli sözcüklerde ünlüyle başlayan ekten önce c olur (ağaç → ağacı); saç → saçı gibi kısa sözcüklerde ise değişmez.

Kendin dene

1. İngilizce tea sözcüğünün Türkçesini yazın; ç sesiyle başlar.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   çay

   çay: sözcük ötümsüz ç sesiyle başlar; düz c yazılırsa Türkçede böyle bir sözcük olmaz.

2. İngilizce glass (cam gibi bir madde) sözcüğünün Türkçesini yazın; j sesiyle başlar.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   cam

   cam: ötümlü c sesiyle başlar; çengelli yazılırsa çam olur ve anlam değişir.

3. ağaç sözcüğüne -ı ekini getirin: nesne olarak ağaç.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   ağacı

   ağacı: ağaç çok heceli olduğundan ünlüyle başlayan ekten önce sondaki ç ötümlüleşerek c olur.

4. saç sözcüğüne -ı ekini getirin: onun saçı.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   saçı

   saçı: saç kısa sözcüklerdendir ve ç değişmez; borç → borcu gibi istisnalar tek tek öğretilir.

Bugün kullan

Öğrencilerden cam – çam, can – çan ve acı – açı çiftlerini yüksek sesle okuyup anlamlarıyla birlikte yazmalarını isteyin.