Bu özgün öyküyü, öğrencilerin örtük anlamı somut metin kanıtıyla açıklaması için kullanın. İlk okumada saatin onarımını, ikinci okumada ustanın davranışlarını izletin. Öğrenci yalnızca olay sırasını anlatmakla kalmamalı; ustanın neden sonunda yola çıkabildiğini de gerekçelendirmelidir.

Temel fikir

Çalışmanın odağı, olay örgüsünde birbiriyle bağlantılı iki sorunu ayırmaktır: bozuk parçanın değiştirilmesi ve meslek bilgisinin aktarılması. Öğrencilerden anahtarın verilmesini, soruların yanıtlanmasını ve dönüş biletinin saklanmasını ayrı ayrı yorumlamalarını isteyin. Metinde açıkça gerçekleşen olayları bir sütuna, bu olaylardan çıkarılabilecek sonuçları başka bir sütuna yazdırın.

Metni oku

Kasabanın meydanındaki saat, kırk yıldır Rıza Usta'ya emanetti. Fırıncı sabah tezgâhını açarken, çocuklar okuldan dönerken başlarını kaldırıp ona bakardı. Herkesin cebinde telefon vardı ama meydandaki saatin sesi başka türlü bir güven veriyordu. Saat birkaç dakika geri kalsa bile dükkânın kapısında biri belirirdi.

Rıza Usta o sonbahar kız kardeşini görmek için bir haftalığına kasabadan ayrılmak istiyordu. Biletini iki kez almış, ikisinde de son anda vazgeçmişti. Üç yıldır yanında çalışan Derya küçük saatleri tek başına onarıyordu. Yine de kuledeki saate çıkılacağı zaman ustası alet çantasını kimseye bırakmazdı. Derya hangi parçanın neden değiştiğini sorduğunda, “Sen şimdi müşterilerle ilgilen, sonra anlatırım,” derdi. O sonra bir türlü gelmezdi.

Yola çıkmayı düşündüğü günden iki gün önce meydandaki saat durdu. Kasabalılar meydanda sessizce bekliyordu. Rıza Usta, Derya'yla birlikte kuleye çıktı. Aşınmış parçayı görünce ne yapılacağını hemen anladı. “Yedeği dükkânda, sağdaki üçüncü çekmecede,” dedi. Derya aşağı indi ama bütün çekmeceler birbirine benziyordu. Üzerlerinde ne bir ad ne de bir işaret vardı.

Dükkâna döndüklerinde Rıza Usta elini çekmeceye uzattı. Sonra durdu. Çekmeceyi açmak yerine tabureye oturdu. “Ben burada olmasaydım ne yapacaktın?” diye sordu. Derya bir süre sustu. “Parçayı değiştirebilirim. Ama senin aklından geçeni okuyamam.” Usta ilk kez bu cevabı bir itiraz değil, bir açıklama olarak dinledi. Rıza anahtarı Derya'ya uzattı. Birlikte çekmeceleri açıp içindekileri adlandırdılar. Derya her çekmeceye bir etiket yapıştırdı.

Kuleye yeniden çıktıklarında Rıza Usta bu kez geride durdu. Derya parçayı dikkatle değiştirdi. Usta yapılan işi kontrol etti; saat yeniden işlemeye başladı. Aşağıdan birkaç kişi el salladı. Rıza Usta'nın içi rahatladı, fakat saatin yeniden işlemesi, bütün sorunun çözüldüğü anlamına gelmiyordu. Bilgisini paylaşmadıkça dükkândan ayrılamayacağını anlamıştı.

O akşam Derya bir defter açtı. Yalnızca parçaların adlarını değil, ustanın onları hangi belirtilere bakarak değiştirdiğini de yazdı. Bazı yerlere küçük çizimler ekledi. Rıza Usta anlatırken ilk kez sözünün kesilmesine kızmıyordu. Derya anlamadığı yerde soruyor, usta başka bir örnek veriyordu.

İki gün sonra Rıza Usta otobüs durağında bekliyordu. Dönüş biletini cebine koydu. Onarım defteri dükkânda kalmıştı. Meydandaki saat sekizi vurdu. Usta ayağa kalkıp dükkâna doğru bir adım attı, ardından gülümsedi ve otobüse döndü. Saat onsuz da çalışıyordu.

Örnekler

  • Rıza anahtarı Derya'ya uzattı.
  • Derya parçayı dikkatle değiştirdi.
  • Kasabalılar meydanda sessizce bekliyordu.
  • Çekmeceyi açmak yerine tabureye oturdu.
  • Saatin yeniden işlemesi, bütün sorunun çözüldüğü anlamına gelmiyordu.
  • Dönüş biletini cebine koydu.
  • Bilgisini paylaşmadıkça dükkândan ayrılamayacağını anlamıştı.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Saat onsuz da çalışıyordu cümlesinden ustaya artık hiç ihtiyaç duyulmadığı sonucu çıkarılmamalıdır. Başka dillerdeki benzer anlatımlardan hareketle ayrılığı emeklilik diye yorumlayan öğrenciyi dönüş biletine yönlendirin. Geçici olarak sorumluluk devretmek ile mesleği bırakmak arasındaki farkı denetleyin.

Kendin dene

  1. Rıza Usta ne kadar süre için gitmek istiyordu? Metindeki süreyi yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bir hafta / yedi gün

    bir hafta / yedi gün: Usta kız kardeşini bir haftalığına ziyaret etmek ister. Sonraki iki günlük süre, yolculuğa ne zaman çıkacağını gösterir; ziyaretin uzunluğunu değiştirmez.

  2. Saatin parçasını kim değiştirdi? Adını yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Derya

    Derya: Parçayı değiştiren odur; usta geride durup yapılan işi kontrol eder. Denetleyen kişiyle onarımı yapan kişiyi ayırmak gerekir.

  3. Dönüş bileti hangi yorumu destekliyor? Seçin: ara veriyor / işi bırakıyor.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    ara veriyor

    ara veriyor: Dönüş biletini yanında tutması ve onarım defterinin dükkânda kalması, geçici ayrılığı destekler. Metin emeklilik kararı bildirmez.

  4. Derya'nın çizimleri neyi kolaylaştırabilir? Seçin: bilgiyi aktarmayı / dükkânı kapatmayı.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bilgiyi aktarmayı

    bilgiyi aktarmayı: Çizimler parça adlarıyla arıza belirtilerini tamamlar. Böylece onarımın nasıl ve neden yapıldığı, yalnızca ustanın hatırladıklarına bağlı kalmadan anlaşılabilir.

Bugün kullan

Öğrencilerden ustanın davranış değişimini dört cümleyle özetlemelerini, iki cümleyi metindeki ayrıntılarla desteklemelerini isteyin. Ardından dönüşten sonra dükkânın nasıl çalışabileceğine ilişkin bir tahmin yazdırın; tahminin kesin bilgi gibi sunulmadığını kontrol edin.