gün: dag, günü, günde, günler

Het idee

Gün verandert nooit van stam: geen medeklinker verzacht en geen klinker valt weg. De laatste klinker is ü, voor en gerond, dus de achtervoegsels richten zich daarnaar: günler, güne, günde, günden, en achtervoegsels met een hoge klinker ronden af tot ü: günüm, günümüz, günü. Een weekdag of gelegenheid noem je met een samenstelling: pazartesi günü (op maandag), doğum günü (verjaardag).

Voorbeelden

• Her gün okula yürüyorum.Ik loop elke dag naar school.Na her ('elk') blijft het zelfstandig naamwoord enkelvoud: her gün, niet her günler.
• Cuma günü müzeye gidiyoruz.Vrijdag gaan we naar het museum.Weekdagen noem je met een samenstelling: cuma günü, 'vrijdagdag'. Het achtervoegsel -ü zit er al in, dus er komt geen -de bij.
• Günün sonunda çok yoruluyorum.Aan het einde van de dag word ik erg moe.In günün sonu ('het einde van de dag') krijgt gün de genitief -ün en son het bezit -u. De locatief -da komt aan son met een bindings-n: günün sonunda.
• Üç gün sonra tatil başlıyor.Over drie dagen begint de vakantie.Na een telwoord blijft het zelfstandig naamwoord enkelvoud: üç gün, niet üç günler. Sonra betekent 'na' en staat achter de tijdsaanduiding.
• Doğum günümü arkadaşlarımla kutluyorum.Ik vier mijn verjaardag met mijn vrienden.Doğum günü ('verjaardag') eindigt al op het bezitsachtervoegsel -ü. Voor 'mijn' komt er alleen -m bij: doğum günüm; de accusatief geeft doğum günümü.
• Hava günden güne soğuyor.Het weer wordt van dag tot dag kouder.Günden güne herhaalt het woord met ablatief en datief: 'van dag tot dag'. Beide achtervoegsels hebben een voorklinker: -den en -e.
• günlerimizdein onze dagengün·lerHet meervoud -ler / -lar: vorm en plaats·imiz-imiz / -ımız / -umuz / -ümüz: ons en onze·de-de / -da / -te / -ta: in, op, bij
• günümüzdetegenwoordiggün·ümüz-imiz / -ımız / -umuz / -ümüz: ons en onze·de-de / -da / -te / -ta: in, op, bijHet enkelvoud günümüz is een vaste uitdrukking voor het heden, 'tegenwoordig'; günlerimiz betekent onze dagen een voor een.

Let op

Voeg geen locatief toe aan een weekdag: cuma günde is fout, want de samenstelling draagt al het achtervoegsel -ü; zeg cuma günü (of alleen cuma). Ook kan günü alleen "de dag" (lijdend voorwerp) of "zijn/haar dag" betekenen; de zin beslist.

Probeer het zelf

1. Vul de vorm van gün (dag) in: Op maandag is er een vergadering.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   günü

   günü: in pazartesi günü (op maandag) krijgt gün het achtervoegsel -ü, afgerond omdat de laatste klinker ü is; er komt geen -de bij.

2. Voeg 'mijn' toe aan gün (dag): mijn dag.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   günüm

   günüm: het bezitsachtervoegsel "mijn" is na een medeklinker met hoge klinker -üm, en de klinker volgt ü.

3. Ik drink twee glazen water per dag. Voeg de locatief toe aan gün (dag): per dag.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   günde

   günde: de locatief betekent hier "per dag"; n is stemhebbend en de laatste klinker is voor, dus -de.

4. De vergadering duurde twee dagen. Voeg geen meervoud toe aan gün (dag).

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   gün

   gün: na een telwoord blijft het zelfstandig naamwoord enkelvoud: iki gün.

Gebruik het vandaag

Schrijf vier zinnen over je week: één met een weekdag en günü, één met her gün, één met günde (per dag) en één met günüm of günlerim.