gün sözcüğü: günü, günde, günler

Temel fikir

Ad, son ünlüsü ön yuvarlak ü olan tek heceli bir sözcüktür; hiçbir ekte yumuşama ya da ses düşmesi görülmez: günler, güne, günde, günden. Dar ünlülü ekler ü olur: günüm, günümüz, günü. Gün adı söylenirken tamlama kurulur: pazartesi günü.

Örnekler

• Her gün okula yürüyorum.her sözcüğünden sonra ad tekil kalır: her gün, her günler değil.
• Cuma günü müzeye gidiyoruz.Gün adı tamlama kurar: cuma günü. Tamlamadaki -ü zaten vardır; -de eklenmez.
• Günün sonunda çok yoruluyorum.günün sonu tamlamasında gün ilgi eki -ün, son ise iyelik eki -u alır; bulunma eki son sözcüğüne bir kaynaştırma n'siyle gelir: günün sonunda.
• Üç gün sonra tatil başlıyor.Sayıdan sonra ad tekil kalır: üç gün, üç günler değil.
• Doğum günümü arkadaşlarımla kutluyorum.doğum günü tamlamasındaki -ü iyelik eki zaten vardır; “benim” için yalnızca -m eklenir: doğum günüm, belirtme durumunda doğum günümü.
• Hava günden güne soğuyor.günden güne sözcüğü ayrılma ve yönelme ekleriyle tekrarlar; anlamı “gün gün”dür. İki ek de ön ünlülüdür.
• günlerimizdegün·lerÇoğul eki: -ler / -lar·imizİyelik eki, biz: -(i)miz / -(ı)mız / -(u)muz / -(ü)müz·deBulunma durumu eki: -de / -da / -te / -ta
• günümüzdegün·ümüzİyelik eki, biz: -(i)miz / -(ı)mız / -(u)muz / -(ü)müz·deBulunma durumu eki: -de / -da / -te / -taTekil günümüz “şimdiki zaman, çağımız” anlamında kalıplaşmıştır; günlerimiz tek tek günlerdir.

Dikkat et

Öğrenciler “-de/-da ile zaman” kalıbını ana dilinden aktarıp cuma günde yazar; doğrusu cuma günü ya da yalın cuma. Ayrıca günü biçiminin hem belirtme durumu hem üçüncü kişi iyeliği olabileceğini cümleyle gösterin.

Kendin dene

1. Boşluğa gün sözcüğünün uygun biçimini yazın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   günü

   günü: gün adı tamlamasında gün üçüncü kişi iyelik eki alır; son ünlü ü olduğundan ek -ü olur, ayrıca -de eklenmez.

2. gün sözcüğüne “benim” anlamlı iyelik ekini getirin.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   günüm

   günüm: birinci tekil kişi iyelik eki ünsüzden sonra dar ünlüyle -üm olur; ünlü ü'ye uyar.

3. gün sözcüğüne bulunma durumu ekini getirin; cümle “günde iki bardak” anlamına gelir.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   günde

   günde: bulunma durumu burada “başına” anlamı taşır; n ötümlü ve son ünlü ön olduğu için ek -de olur.

4. Sayıdan sonra gün sözcüğünü çoğul yapmayın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   gün

   gün: sayıdan sonra ad tekil kalır: iki gün.

Bugün kullan

Öğrencilerden haftalarıyla ilgili dört cümle yazmalarını isteyin: gün adı ile günü, her gün, günde ve günüm ya da günlerim birer kez geçsin.