-miş / -mış / -müş / -muş: de overgedragen verleden tijd

Het idee

Voeg aan de werkwoordsstam -miş, -mış, -müş of -muş toe, naargelang de laatste klinker van de stam (e i → -miş, a ı → -mış, ö ü → -müş, o u → -muş): gelmiş, yapmış, görmüş, okumuş. De ş verandert nooit en de stam behoudt zijn slotmedeklinker: git wordt gitmiş. De derde persoon enkelvoud heeft geen uitgang; de andere personen krijgen -im (gelmişim), -sin, -iz, -siniz en -ler, met een klinker die bij het achtervoegsel past. De ontkenning zet -me/-ma ervoor (gelmemiş) en de vraag is een apart woord (gelmiş mi?). Deze tijd meldt wat de spreker niet zelf heeft meegemaakt: iets van horen zeggen, een gevolgtrekking uit aanwijzingen of een verrassing.

Voorbeelden

• Ali dün eve erken gelmiş.Ali is gisteren blijkbaar vroeg thuisgekomen.-miş meldt wat de spreker niet heeft gezien: iemand vertelde het hem of hij heeft het afgeleid. De gewone verleden tijd van een ooggetuige is geldi.
• Annem bana bir mektup yazmış.Mijn moeder blijkt me een brief geschreven te hebben.
• Kedi sütü içmiş.De kat heeft de melk blijkbaar opgedronken.De lege kom is het bewijs: de spreker concludeert wat er gebeurd is zonder het te zien, en dat is wat -miş doet.
• uyumuşumIk ben blijkbaar in slaap gevallenuyu·muş-miş / -mış / -müş / -muş: de overgedragen verleden tijd·um-im / -sin / -iz / -siniz: ik ben, je bent, wij zijn
• görmüşsünje hebt het blijkbaar geziengör·müş-miş / -mış / -müş / -muş: de overgedragen verleden tijd·sün-im / -sin / -iz / -siniz: ik ben, je bent, wij zijn
• yapmışlarze hebben het blijkbaar gedaanyap·mış-miş / -mış / -müş / -muş: de overgedragen verleden tijd·larHet meervoud -ler / -lar: vorm en plaats
• gitmişizwe zijn blijkbaar gegaangit·miş-miş / -mış / -müş / -muş: de overgedragen verleden tijd·iz-im / -sin / -iz / -siniz: ik ben, je bent, wij zijnDe t van git blijft: -miş begint met een medeklinker, en verzachting tot d vraagt een klinker, zoals in gidiyoruz.
• Çocuklar ödevlerini yapmamış.De kinderen hebben hun huiswerk blijkbaar niet gemaakt.De ontkenning -me/-ma staat voor -miş: yap-ma-mış. Bij een meervoudig onderwerp blijft het werkwoord meestal enkelvoud.

Let op

Gebruik -miş niet voor iets wat je zelf hebt gedaan en onthouden hebt. Dün sinemaya gittim zegt dat je naar de bioscoop bent gegaan; Dün sinemaya gitmişim klinkt alsof je net pas ontdekt dat je erheen bent gegaan. Voor wat je zelf meemaakte gebruik je de verleden tijd op -di.

Probeer het zelf

1. Zet yap (doen) in de overgedragen verleden tijd, derde persoon enkelvoud.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   yapmış

   yapmış: de laatste klinker van yap is a, die -mış vraagt; de ş blijft en de derde persoon heeft geen uitgang.

2. Zet oku (lezen) in de overgedragen verleden tijd, derde persoon enkelvoud.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   okumuş

   okumuş: de laatste klinker is u, een achterste ronde klinker, dus het achtervoegsel is -muş; oku eindigt op een klinker, er valt niets weg.

3. Zet gör (zien) in de overgedragen verleden tijd, eerste persoon enkelvoud (ben).

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   görmüşüm

   görmüşüm: de laatste klinker ö is voor en rond en geeft -müş; de ü van dat achtervoegsel geeft dan -üm voor „ik”.

4. Zet git (gaan) in de overgedragen verleden tijd, eerste persoon enkelvoud (ben).

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   gitmişim

   gitmişim: -miş begint met een medeklinker, dus de t van git wordt niet zacht (dat gebeurt alleen voor een klinker, zoals in gidiyorum); i geeft -miş en -im.

Gebruik het vandaag

Schrijf vier zinnen over iets in je gezin of klas dat je alleen hebt gehoord of uit aanwijzingen hebt afgeleid. Onderstreep elke vorm op -miş en controleer de klinker en de persoonsuitgang.