Bu derste sınırlama bildiren sözcükleri salt eş anlam listesi olarak vermek yerine odak üzerinden karşılaştırın. Öğrencinin hem dışarıda bırakılan seçenekleri hem de konuşanın tutumunu açıklamasını isteyin; üç sözcük arasında yapay bir kesin ayrım kurmayın.

Temel fikir

Sadece ve yalnızca, sınırlama anlamında çoğu bağlamda birbirinin yerine geçer; ikisi de konuşmada ve yazıda kullanılır. Sırf, özellikle için ve diye ile kurulan yapılarda tek neden veya amaç vurgusunu güçlendirir, ancak yalnızca nedenlerle kullanılmaz. Açık bir karşıtlık kurarken sınırlayıcı sözcüğü odaklanan ögenin önüne yerleştirin: sadece ben kişiyi, sadece bu raporu okunan nesneyi sınırlar. Vurgu ve bağlamın da yorumu etkilediğini gösterin. Sadece … değil, … de yapısında ise ilk öge dışlanmaz; ona bir başka öge eklenir.

Karşılaştırılacak kalıplar
SözcükÖrnek
sadeceBu rafta sadece dergiler var.
yalnızcaBu dosyayı yalnızca müdür açabilir.
sırfSırf seni görmek için buraya geldim.

Örnekler

  • Bu rafta sadece dergiler var.
  • Bu dosyayı yalnızca müdür açabilir.
  • Sırf seni görmek için buraya geldim.
  • Sadece ben bu raporu okudum.
  • Ben sadece bu raporu okudum.
  • Sadece bilet değil, yemek de fiyata dâhil.
  • Sırf ucuz diye bu çantayı alma.
  • Bu kutuda yalnızca iki kalem var.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci Sadece ben bu raporu okudum ile Ben sadece bu raporu okudum cümlelerini eş anlamlı sayabilir. İlkinde başka okurlar, ikincisinde bağlamdaki başka raporlar dışarıda kalır. Ayrıca sırf sözcüğünü doğrudan küçümseme ile eşleştirmeyin: birini görmek için gelmek sevgi de anlatabilir.

Kendin dene

  1. Bu kutuda ___ iki kalem var. Nötr bir sınırlama için sadece veya yalnızca kullanın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    sadece / yalnızca

    sadece veya yalnızca: kutuda iki kalem dışında bir şey bulunmadığı belirtiliyor. Nötr sınırlama istendiği için iki yanıt da kabul edilir; öğrenciden yapay bir anlam farkı üretmesini beklemeyin.

  2. ___ seni görmek için geldim. Tek amacı vurgulayın: sırf / bile.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    sırf

    sırf: verilen iki seçenekten bu sözcük, görme eylemini gelişin tek amacı yapar. Bile ekleme ve beklenmezlik bildirir. Bu seçeneklerle sınırlandırılmamış bir cümlede sadece ve yalnızca da kullanılabilir.

  3. Başka kimse okumadı. Seçin: Sadece ben bu raporu okudum. / Ben sadece bu raporu okudum.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Sadece ben bu raporu okudum.

    Sadece ben bu raporu okudum.: başka kimsenin okumadığı bilgisi, odağın ben olduğunu gösterir. Sadece sözcüğünü bu raporu önüne almak okunan şeyi sınırlar ve istenen karşıtlığı değiştirir.

  4. Sadece bilet ___, yemek de fiyata dâhil.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    değil

    değil: yemek de ücrete dâhil olduğundan biletin tek kalem olduğu düşüncesi reddedilir. Biletin fiyata dâhil olmadığı söylenmez; ayrı yazılan de yemeği de kapsama alır.

Bugün kullan

Tahtaya aynı raporu konu alan iki cümle yazdırın; birinde okuyan kişi, diğerinde okunan nesne sınırlansın. Ardından öğrenciler sırf ile tek amaç bildirsin ve seçtikleri bağlamda sevgi mi, eleştiri mi sezildiğini gerekçelendirsin.