Bu B2 dersinde öğrenciden yalnızca kurallı bir cümle kurması değil, cümleyi konuşmanın ihtiyacına göre düzenlemesi beklenir. İlk üç örneği aynı olayın farklı sorulara verilen cevapları olarak sunun; odak ile özneyi eş anlamlı terimler gibi kullanmayın.

Temel fikir

Bilgi yapısında konu, hakkında konuşulan unsuru; odak ise bağlamda yeni ya da karşıtlık taşıyan bilgiyi belirtir. Yüklemden hemen önceki konum odağı belirtmek için sık kullanılır: Deniz raporu bugün gönderdi zaman sorusuna, Bugün raporu Deniz gönderdi kişi sorusuna uygundur. Bu konuyu yarın konuşuruz cümlesinde konu baştadır. Yarın konuşuruz bu konuyu cümlesinde bilinen konu yüklemden sonra gelebilir. Sözcük dizilişini bağlam ve söyleyiş vurgusundan bağımsız, değişmez bir odak formülü olarak öğretmeyin.

Örnekler

  • Deniz bugün raporu gönderdi.Deniz bugün ne gönderdi? sorusunda açık kalan nesne bilgisi, yüklem önündeki raporu ile verilir.
  • Deniz raporu bugün gönderdi.Deniz raporu ne zaman gönderdi? sorusunun cevabı bugün sözcüğüdür. Bu alıştırmada zaman bilgisini yüklemin hemen önünde tutun.
  • Bugün raporu Deniz gönderdi.Bugün raporu kim gönderdi? sorusuna cevap veren kişi adı yüklemin önündedir. Nesne, özneden önce gelmesine rağmen raporu biçimindedir.
  • Bu konuyu yarın konuşuruz.Konu cümlenin başında sunulur. Konuşmanın zamanı henüz belli değilse yarın sözcüğü önerilen zamanı verir.
  • Yarın konuşuruz bu konuyu.Bu bağlamda konu zaten bilinmektedir. bu konuyu yüklemden sonra konuyu hatırlatır; önerilen zaman yarın ile verilir. Devrik diziliş tek başına yanlışlık değildir.
  • Mektubu Ece yazdı, Deniz değil.Ece adı, yazan kişiye ilişkin bilgiyi düzeltir; Deniz değil reddedilen seçeneği açıkça belirtir. Eylem ve mektup değişmez.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci kendi dilindeki son konum vurgusunu Türkçeye taşıyıp yeni bilgiyi yüklemin arkasına atabilir. Devrik cümleyi sırf devrik olduğu için yanlış saymayın; son ögenin bilinen bilgi olup olmadığını sorun. Yer değiştiren nesnenin durum ekini de denetleyin: raporu başa alınsa bile ekini korur.

Kendin dene

  1. Deniz / raporu / bugün / gönderdi → Ne zaman? Zamanı yüklemin hemen önüne, yüklemi sona getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Deniz raporu bugün gönderdi. / Raporu Deniz bugün gönderdi.

    Deniz raporu bugün gönderdi. / Raporu Deniz bugün gönderdi.: Soruda açık kalan bilgi gönderme zamanıdır. Bu yüzden bugün, gönderdi sözcüğünün önündedir; kişi ile rapor zaten bilinmektedir.

  2. bugün / raporu / Deniz / gönderdi → Kim? Kişiyi yüklemin hemen önüne, yüklemi sona getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Bugün raporu Deniz gönderdi. / Raporu bugün Deniz gönderdi.

    Bugün raporu Deniz gönderdi. / Raporu bugün Deniz gönderdi.: Bilinmeyen, gönderen kişidir. Öğrencinin Deniz adını yüklem önüne aldığını ve raporu biçimini koruduğunu kontrol edin.

  3. Yarın konuşuruz bu konuyu. → Bilinen konuyu yüklemden sonra hatırlatan iki sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bu konuyu

    bu konuyu: Yüklem sonundaki bu öge, daha önce belirlenmiş konuyu hatırlatır. Önerilen zaman ise yarın sözcüğüyle verilir.

  4. Mektubu ___ yazdı, Deniz değil. (Ece / Ece'yi)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Ece

    Ece: Burada düzeltilen bilgi mektubu yazan kişidir. Mektubu nesneyi zaten gösterir; özne olan kişi adına belirtme durumu eki getirilmez.

Bugün kullan

Öğrencilere aynı raporla ilgili nesne, zaman ve kişi soruları verin. Her cevapta sorulan ögeyi yüklemin hemen önüne getirmelerini isteyin. Ardından bilinen konuyu yüklem sonuna taşıtarak bağlamın ve vurgunun yorum üzerindeki etkisini tartıştırın.