Bu derste öğrencinin bağlacı tek bir çeviri karşılığıyla eşleştirmesi yerine iki yargı arasındaki ilişkiyi açıklamasını hedefleyin. B2 düzeyinde karşıtlık, beklentiye aykırılık ve sınırlama arasındaki ayrımı görünür kılın.
Temel fikir
Oysa ve hâlbuki önceki yargıyla karşıtlık kurar; bu karşıtlık çoğu zaman bir beklentiyi boşa çıkarır, bazen de iki farklı tercihi yan yana getirir. Yargılardan birinin yanlış olması gerekmez. İki bağlaç birçok bağlamda birbirinin yerine kullanılabilir. Ancak bağlaç olarak bir itiraz veya sınırlayıcı değerlendirme ekler; bu kullanımda ama sözcüğüne göre daha resmî bir anlatıma uygundur. Her yargının kendi yüklemi ve zamanı korunur. Bağlaçlar çevrelerindeki sözcüklerden ayrı, hâlbuki ise kendi içinde bitişik ve â ile yazılır. Önceki cümleyle anlam ilişkisi açık olduğunda bağlaç yeni cümlenin başına da gelebilir.
| Biçim | Bağlamdaki işlev |
|---|---|
| oysa / hâlbuki | Karşıt yargılar veya beklentiye aykırılık |
| ancak | Karşıtlık veya çekince |
| ancak | Miktar veya olanak bakımından sınırlama |
Örnekler
- Biz erken geldik, oysa salon henüz açılmamıştı.
- Anahtar çekmecede yoktu, hâlbuki onu oraya koymuştuk.
- Bu masa sağlam, ancak mutfağa sığmıyor.
- Çantada ancak iki defter var.
- Ben sessiz bir oda istiyorum, oysa ekibim kalabalık bir yerde çalışmayı seviyor.
- Fırın çalışmıyor, hâlbuki dün tamir edilmişti.
- Taslağı bugün gönderebiliriz, ancak son bölümü henüz bitirmedik.
- Bu kutuya ancak küçük tabaklar sığıyor.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrencinin her ancak sözcüğünü karşıtlık bağlacı sayıp saymadığını denetleyin. Çantada ancak iki defter var cümlesinde iki yargı bağlanmaz; sayı sınırlanır. Sözcüğün yeri tek başına yeterli ölçüt değildir. Ayrıca hâlbuki sonrasındaki bilgi geçmişteki beklentinin gerekçesini verebilir: Fırının dün onarılmış olması, bugün çalışmamasını şaşırtıcı kılar.
Kendin dene
Harita yolu kısa gösteriyor, ___ yürüyüş iki saat sürdü. (oysa / hâlbuki) Haritanın verdiği izlenim ile yürüyüşün süresini karşılaştırın; oysa veya hâlbuki yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
oysa / hâlbuki
oysa / hâlbuki: Haritanın kısa gösterdiği yol, kısa bir yürüyüş beklentisi yaratır. İki saatlik süre bu izlenimle uyuşmaz; verilen iki seçenek de karşıtlığı kurar.
Planı beğendik, ___ maliyeti çok yüksek. (ancak / çünkü) Planı beğenmenize rağmen maliyetini sorun olarak sunun; ancak veya çünkü seçin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
ancak
ancak: Maliyet, beğenilen planın olumsuz yanıdır. Çünkü seçilirse yüksek maliyet beğenmenin gerekçesi olarak sunulur; istenen çekince anlamı kaybolur.
Bu rafa ancak üç kutu sığıyor. → Bu rafa ___ üç kutu sığıyor. (sadece / oysa) Rafın kapasitesini anlatan ancak yerine, anlamı değiştirmeden sadece veya oysa yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
sadece
sadece: Üç kutu rafın alabileceği miktardır. Ancak burada sayıyı sınırlar; oysa ile değiştirmek hem bu sınırı kaldırır hem de bağlanacak karşıt bir yargı gerektirir.
Kimse toplantıya gelmedi. Hâlbuki herkese haber vermiştik. → Hangi bilgi gelmelerini beklememize yol açıyor? (haber vermiştik / kimse gelmedi) Beklentinin dayanağını bulun: haber vermiştik mi, kimse gelmedi mi? Yalnızca seçtiğiniz ifadeyi yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
haber vermiştik
haber vermiştik: Herkesin bilgilendirilmiş olması katılım beklentisinin dayanağıdır. Kimse gelmedi ise gerçekleşen sonucu verir; öğrencinin gerekçeyi ikinci cümlede bulması beklenir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Harita yolu kısa gösteriyor, ___ yürüyüş iki saat sürdü. (oysa / hâlbuki) Haritanın verdiği izlenim ile yürüyüşün süresini karşılaştırın; oysa veya hâlbuki yazın.
Planı beğendik, ___ maliyeti çok yüksek. (ancak / çünkü) Planı beğenmenize rağmen maliyetini sorun olarak sunun; ancak veya çünkü seçin.
Bu rafa ancak üç kutu sığıyor. → Bu rafa ___ üç kutu sığıyor. (sadece / oysa) Rafın kapasitesini anlatan ancak yerine, anlamı değiştirmeden sadece veya oysa yazın.
Kimse toplantıya gelmedi. Hâlbuki herkese haber vermiştik. → Hangi bilgi gelmelerini beklememize yol açıyor? (haber vermiştik / kimse gelmedi) Beklentinin dayanağını bulun: haber vermiştik mi, kimse gelmedi mi? Yalnızca seçtiğiniz ifadeyi yazın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilere önce bir beklenti ile gerçekleşen durumu oysa veya hâlbuki kullanarak bağlatın. Sonra bir nesne hakkında ancak ile çekince ekletin. Son olarak miktarı sınırlayan bir ancak cümlesini sadece ile yeniden kurmalarını ve anlamın neden korunduğunu açıklamalarını isteyin.