Ödünleme cümlelerini anlam üzerinden öğretmek

Temel fikir

Yağmur yağsa da çıkacağız cümlesinde yağmur olasılığı kararı değiştirmez; yağmurun gerçekleştiği söylenmez. -se de yapısında kişi eki ayrı yazılan de/da bağlacından önce gelir: kalsam da. Bilinen bir gerçeği -diği hâlde ile sunarken yan cümlenin öznesine uygun iyelik ekini koruyun: olduğum hâlde, olduğu hâlde. Rağmen öncesinde ad ya da iyelik eki almış adlaştırma yönelme durumundadır: gürültüye rağmen, çalışmasına rağmen. Bununla birlikte -se de yapısını yalnızca varsayım diye tanıtmayın: Hava soğuk olsa da güneş parlıyor cümlesi gerçek bir soğuğu kabul edip karşıt sonucu bildirebilir.

Örnekler

• Yağmur yağsa da çıkacağız.
• Ucuz olduğu hâlde satılmadı.
• Gürültüye rağmen uyuduk.
• Geç kalsam da seni arayacağım.
• Anahtarım olduğu hâlde kapıyı açamadım.
• Çok çalışmasına rağmen işi bitiremedi.
• Pahalı olsa da bu çantayı alacağım.
• Hava soğuk olsa da güneş parlıyor.

Dikkat et

Çalıştım rağmen gibi çekimli fiilden doğrudan kurulan yapıları düzeltirken öğrenciden eylemi adlaştırmasını ve eylemi yapan kişiyi göstermesini isteyin. Çalışmama rağmen olumlu çalışma eylemidir; olumsuzu çalışmamama rağmen olur. Öğrencinin ilk biçimi olumsuz sanıp sanmadığını kontrol edin.

Kendin dene

1. Yağmur yalnızca bir olasılık. Bu olasılık kararı değiştirmiyor. Boşluğu tamamlayın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   yağsa da / yağsa bile

   yağsa da / yağsa bile: Çıkma kararı yağmurun yağıp yağmamasına bağlı değildir. Her iki yanıt da olasılığı açık bırakır; yağmur yağdığı sonucunu çıkarmayın.

2. Ucuzluk bilinen bir gerçek. Boşluğu hâlde ile tamamlayın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   olduğu hâlde

   olduğu hâlde: Ucuzluk verilmiş bir bilgidir; beklenmeyen sonuç ürünün satılmamasıdır. Ürün üçüncü kişi olduğu için iyelik eki de ona göre seçilir.

3. Yağmura karşın yürüdük. Yağmur sözcüğünü uygun duruma getirin.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   yağmura

   yağmura: Yürümeyi engellemesi beklenen unsur yağmurdur. Rağmen önündeki ad yönelme durumuna girer; yalın yağmur bu bağlantıyı kurmaz.

4. Konuşan kişi çok çalıştı ama işi bitiremedi. Çalışmak fiilini ben kişisine göre adlaştırıp boşluğu tamamlayın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   çalışmama

   çalışmama: Ana cümledeki bitiremedim birinci kişiyi gösterir. Çalışma eylemi de aynı kişiye aittir; çalışmasına yazılırsa çalışan kişi değişir.

Bugün kullan

Aynı kararı koruyan iki cümle yazdırın: birinde olası, diğerinde gerçekleşmiş bir engel bulunsun. Öğrencilerden engelin gerçekliğini bağlamla açıklamalarını ve yan cümledeki kişiyi göstermelerini isteyin.