Końcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler

Zasada

Po wykładniku aorystu stoi końcówka osoby: -im (ben), -sin (sen), brak (o), -iz (biz), -siniz (siz) i -ler/-lar (onlar): gelirim, gelirsin, gelir, geliriz, gelirsiniz, gelirler. Samogłoska każdej końcówki poza -ler/-lar zależy od ostatniej samogłoski wykładnika i ma cztery warianty (i ı u ü): yaparım, görürsünüz, okuruz. Końcówka -ler/-lar ma tylko dwa: yaparlar.

Przykłady

• Ben her sabah çay içerim.Codziennie rano piję herbatę.Końcówka -im oznacza już „ja”, więc ben można pominąć: Her sabah çay içerim.
• Sen akşamları kitap okursun.Wieczorami czytasz książki.
• Hafta sonları biz geç kalkarız.W weekendy wstajemy późno.
• gelirimprzychodzęgel·ir-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·imKońcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• yaparsınızrobicieyap·ar-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·sınızKońcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• okurlarczytająoku·r-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·larKońcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• alırızbierzemyal·ır-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·ızKońcówki osobowe aorystu: -im, -sin, -iz, -siniz, -ler
• Siz her zaman erken gelirsiniz.Zawsze przychodzicie wcześnie.Po aoryście siz bierze -siniz, a nie -niz z czasu przeszłego: gelirsiniz, ale geldiniz.
• Annem çok güzel yemek yapar.Moja mama bardzo dobrze gotuje.Dla o nie ma końcówki: sam wykładnik -ar znaczy już „ona robi”. Podmiot rzeczownikowy, jak annem, zachowuje się tak samo.
• Çocuklar bizde kalır.Dzieci zostają u nas.Gdy podmiotem jest rzeczownik w liczbie mnogiej, czasownik zwykle nie dostaje -ler: Çocuklar bizde kalır, a nie kalırlar.

Uważaj

Nie przenoś końcówek czasu przeszłego. Po aoryście mówi się gelirsin, a nie gelirn, oraz geliriz, a nie gelirk; krótkie -n i -k należą do form geldin i geldik. Także siz dostaje -siniz, nie -niz. Dla o nie ma żadnej końcówki, bo gelir to już „on/ona/ono przychodzi”.

Spróbuj samodzielnie

1. Utwórz aoryst od gel (przychodzić) dla ben: przychodzę.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gelirim

   gelirim: po wykładniku -ir dla ben stoi -im; ostatnia samogłoska i nie zmienia końcówki.

2. Utwórz aoryst od yap (robić) dla sen: robisz.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   yaparsın

   yaparsın: wykładnik to -ar, sen bierze -sin, a tylna niezaokrąglona samogłoska a zamienia ją w -sın.

3. Utwórz aoryst od oku (czytać) dla biz: czytamy.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   okuruz

   okuruz: oku kończy się samogłoską, więc wykładnikiem jest samo -r; samogłoska u daje dla biz końcówkę -uz.

4. Utwórz aoryst od gör (widzieć) dla siz: widzicie.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   görürsünüz

   görürsünüz: gör ma przednią zaokrągloną samogłoskę, wykładnik to -ür, więc siz bierze -sünüz.

Użyj tego dzisiaj

Napisz cztery zdania o tym, co zwykle robisz ty, przyjaciel, twoja rodzina i sąsiedzi. Podkreśl każdy czasownik i nazwij wykładnik aorystu oraz końcówkę osoby.