Bu derste öğrencinin edilgenliğin anlamını uzun bir tanımla açıklamasından çok, doğru fiil biçimini kurmasına odaklanın. Önce bir işin yapıldığını bildiren kısa cümleler verin; ardından fiilleri kök, edilgenlik eki ve zaman eki olarak ayırın.
Temel fikir
l dışındaki bir ünsüzle biten fiil köklerinde son ünlü a/ı ise -ıl, e/i ise -il, o/u ise -ul, ö/ü ise -ül kullanılır. Tahtada yap + ıl + dı → yapıldı sıralamasını gösterin. Mastar gerektiğinde edilgenlik ekinden sonra -mak/-mek gelir: açılmak. yap ve aç köklerinde ünsüz değişmez; etmek → edilmek örneğinde ise t, d olur. kontrol edildi örneğini bu değişimi fark ettirmek için kullanın.
| Kökün son ünlüsü | Edilgenlik eki | Mastar → edilgen mastar |
|---|---|---|
| a, ı | -ıl | yapmak → yapılmak; açmak → açılmak |
| e, i | -il | seçmek → seçilmek |
| o, u | -ul | kurmak → kurulmak |
| ö, ü | -ül | görmek → görülmek |
Örnekler
- Köprü geçen yıl yapıldı.
- Pencere az önce açıldı.
- Biletler dün kontrol edildi.
- yapıldıyapılEdilgenlik eki: -ıl / -il / -ul / -üldıGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tü
- açıldıaçılEdilgenlik eki: -ıl / -il / -ul / -üldıGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tü
- seçildiseçilEdilgenlik eki: -ıl / -il / -ul / -üldiGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tü
- kuruldukurulEdilgenlik eki: -ıl / -il / -ul / -ülduGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tü
- görüldügörülEdilgenlik eki: -ıl / -il / -ul / -üldüGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tü
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci sözlükte gördüğü fiilin tamamını kök sanıp yapmakıl yazabilir. Önce mastar ekini ayırmasını isteyin. Kökün son sesini de kontrol edin: ünlüyle veya l ile biten kökler, ilgili diğer edilgenlik eki dersinin konusudur.
Kendin dene
yapmak fiilinin edilgen mastarını yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
yapılmak
yapılmak: -mak çıkarılınca yap kalır. Kökteki a nedeniyle -ıl seçilir; mastar eki edilgenlik ekinin arkasına döner. Böylece yapanı belirtmeden yapılan işi adlandırırız.
seçmek fiilinin edilgen mastarını yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
seçilmek
seçilmek: Kök seç olduğundan ekin ünlüsü düz ve ince i olur. Öğrencinin ç yerine c yazıp yazmadığını kontrol edin; bu fiilde yumuşama yoktur.
kurmak fiilinin edilgen mastarını yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kurulmak
kurulmak: Öğrenci kurmak biçimindeki son a sesini değil, kur kökünün u sesini esas almalıdır. Yuvarlak ve kalın ünlü -ul biçimini gerektirir; ardından -mak gelir.
görmek fiilini edilgen yapıp görülen geçmiş zamanda çekimleyin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
görüldü
görüldü: Önce görül gövdesi kurulur. Gövdenin ü ünlüsü ve ötümlü l ünsüzü geçmiş zaman ekini -dü yapar. Resim gören değil, görülen varlıktır.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
yapmak fiilinin edilgen mastarını yazın.
seçmek fiilinin edilgen mastarını yazın.
kurmak fiilinin edilgen mastarını yazın.
görmek fiilini edilgen yapıp görülen geçmiş zamanda çekimleyin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden dün yapılan, açılan veya görülen şeyler hakkında üç kısa cümle isteyin. Her fiilin iki ek sınırını işaretletin; yanlış biçimde kök seçimiyle ünlü seçimini ayrı ayrı ele alın.