Öğrencilerin dört akrabayı aile koluna göre ayırması ve yabancıya seslenişle gerçek akrabalığı birbirinden ayırması için kısa bir not.

Temel fikir

Türkçede akraba adları aile koluna göre ayrılır: baba tarafında amca (babanın erkek kardeşi) ve hala (babanın kız kardeşi), anne tarafında dayı (annenin erkek kardeşi) ve teyze (annenin kız kardeşi). Birinci kişi iyelik eki ünlüyle biten sözcüğe doğrudan gelir: amcam, halam, dayım, teyzem.

Karşılaştırılacak kalıplar
SözcükTarafAkraba“Benim” ile
amcababa tarafıbabanın erkek kardeşiamcam
halababa tarafıbabanın kız kardeşihalam
dayıanne tarafıannenin erkek kardeşidayım
teyzeanne tarafıannenin kız kardeşiteyzem

Örnekler

  • Amcam babamın erkek kardeşi.
  • Dayım annemin erkek kardeşi.
  • Halam babamın kız kardeşi.
  • Teyzem annemin kız kardeşi.
  • Yarın halamı arayacağım.-m iyelik eki ünlüyle biten sözcüğe doğrudan gelir: hala → halam, dayı → dayım. Hala nesne olduğu için belirtme eki -ı eklenir; özne olan ben düşer.
  • Amca, istasyon nerede?Burada amca akrabalık bildirmez; tanımadığınız yaşlıca bir erkeğe saygılı seslenmedir. Yaşlıca bir kadına teyze denir.
  • Hasan dayı bakkalda çalışıyor.Addan sonra dayı ya da amca, yaşlıca bir erkek için samimi bir unvandır; ad ile küçük harfle ve kesme işareti olmadan yazılır, akrabalığı göstermez.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler dört sözcüğü çoğu kez birbirinin yerine kullanır; ana dilinde tek bir “amca / dayı” karşılığı olanlar amcam yerine dayım der. Sokakta yaşlılara amca ve teyze diye seslenmenin akrabalık bildirmediğini de ayrıca gösterin.

Kendin dene

  1. Babanızın erkek kardeşini anlatan sözcük hangisi?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    amca

    amca: babanın erkek kardeşi baba tarafındadır ve bu taraf için amca denir; annenin erkek kardeşi dayı olurdu.

  2. Annenizin erkek kardeşini anlatan sözcük hangisi?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    dayı

    dayı: annenin erkek kardeşi anne tarafındadır, bu yüzden dayı; babanın erkek kardeşi amca olurdu.

  3. Annenizin kız kardeşini anlatan sözcük hangisi?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    teyze

    teyze: annenin kız kardeşi teyze, babanın kız kardeşi ise hala olur.

  4. dayı sözcüğüne “benim” iyelik ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    dayım

    dayım: dayı zaten ünlüyle bittiği için yalnızca -m gelir ve noktasız ı korunur: dayim yazılmaz.

Bugün kullan

Öğrencilerden babalarının ve annelerinin kardeşleri için birer cümle yazmalarını ve her sözcüğün hangi tarafa ait olduğunu söylemelerini isteyin.