B1 dersinde amaç bildiren mastarlı yapıları eylem ve hedef eşleştirmesiyle ele alın. Önce iki eylemin öznesinin aynı olduğu örneklerle çalışın; öğrenciden yalnızca biçimi değil, ulaşılmak istenen sonucu da açıklamasını isteyin.

Temel fikir

Amaç bildiren -mek için yapısında hedef eylem mastarla, zaman ve kişi ise ana yüklemle verilir: Dinlenmek için durduk. Durmak gerçekleşmiştir; dinlenme ise durmanın amacıdır ve gerçekleştiği kesinleşmez. -mek üzere aynı amaç ilişkisini daha resmî bir anlatımla kurabilir: Konuşmak üzere toplandık. Amaç öbeğinin yeri değiştirildiğinde mastar ve edat birlikte taşınır. İstenmeyen sonucu önlemek için olumsuz mastar kullanılır: unutmamak için. Farklı özneli amaç yapılarının ayrıntılarını isim-fiil dersine bırakın.

Örnekler

  • Dinlenmek için durduk.
  • Konuşmak üzere toplandık.
  • Unutmamak için yazıyorum.
  • Yeni bir lamba almak için para biriktiriyorum.
  • Projeyi konuşmak üzere yarın buluşacağız.
  • Treni kaçırmamak için erken çıktık.
  • Evden çıkmak üzereyim.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciye üzere gördüğü her yerde amaç aratmaktan kaçının. Evden çıkmak üzereyim bir amaç değil, çok yakında başlayacak bir eylem bildirir. Olumsuzlukta da kapsamı denetleyin: Unutmamak için yazıyorum cümlesinde yazma eylemi gerçekleşir; önlenmek istenen unutmadır.

Kendin dene

  1. Çay demleme amacını demlemek ve için ile boşluğa yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    demlemek için

    demlemek için: su kaynatmanın hedefi çay demlemektir. Geçmiş zaman kaynattım yüklemindedir; hedef eyleme ayrıca zaman eki getirilmez.

  2. Treni kaçırmayı önleme amacını kaçırmak fiilinin olumsuzu ve için ile yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kaçırmamak için

    kaçırmamak için: önlenmek istenen sonuç treni kaçırmaktır. Erken çıkma gerçekleştiği için olumsuzluk ana yüklemde değil, amaç öbeğindedir.

  3. Amaç bildiren boşluğu için ya da üzere ile doldurun. Günlük ve daha resmî anlatım kabul edilir.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    için / üzere

    için / üzere: toplantının hedefi projeyi konuşmaktır ve iki edat da bu ilişkiyi kurar. İkincisi daha resmî bir anlatım sağlar; konuşmanın yapıldığını ikisi de garanti etmez.

  4. Cümle bir amaç mı, başlamak üzere olan bir eylem mi bildiriyor? amaç ya da yakın gelecek yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    yakın gelecek

    yakın gelecek: konuşan kişi henüz çıkmamıştır, çıkışı çok yakındır. üzereyim burada yüklemi tamamlar; amacını açıklayacağımız ayrı bir ana eylem yoktur.

Bugün kullan

Öğrencilerden iki eylem ve amaç çifti yazmalarını, birinde istenmeyen sonucu önlemelerini isteyin. Ardından üzere ile planlı bir buluşma anlatsınlar. Her eylemi kimin yaptığını ve amacın gerçekleşip gerçekleşmediğinin cümleden anlaşılıp anlaşılmadığını tartışın.