İkileme ve pekiştirme için sınıf notları

Temel fikir

Kıpkırmızı, masmavi ve tertemiz gibi pekiştirmelerde sıfatın başını yineleyen kısa bir bölüm, sıfatın tamamından önce gelir. Yerleşmiş biçimleri sözcük olarak öğretin; aradaki ünsüz serbestçe seçilemez. Bu biçimler bitişik yazılır. Yavaş yavaş eylemin hızını, tek tek ayrı ayrı yapılmasını, iri iri ise varlıkların büyüklüğünü öne çıkarır; ikilemenin sözcükleri ayrı yazılır. Mis gibi ikileme değildir; kokmak ile güzel kokuyu anlatan kalıplaşmış bir sözdür.

Örnekler

• Pazarda kıpkırmızı biberler gördüm.
• Bu sabah gökyüzü masmaviydi.
• Rafları tek tek sildik.
• Merdivenlerden yavaş yavaş indik.
• Yıkadığım bardaklar tertemiz oldu.
• Fırından çıkan ekmek mis gibi kokuyor.
• Sepette iri iri şeftaliler var.

Dikkat et

Öğrenci her tekrarı yalnızca “çok” diye açıklarsa dosyaların tek tek açılmasındaki dağıtma anlamı kaybolur. Anlamı kontrol ettikten sonra kıpkırmızı ile tek tek arasındaki yazım ayrımına dönün. Mis gibi sözündeki s sesini, -miş ekinin ş sesiyle karıştırıp karıştırmadığını da kontrol edin.

Kendin dene

1. Kırmızı sözcüğünün bitişik yazılan pekiştirmeli biçimini yazın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   kıpkırmızı

   kıpkırmızı: öğrenci kıp bölümünden sonra kırmızı sıfatını eksiksiz korumalıdır. Dört noktasız ı harfini de yazmış olması, sözcüğün biçimini öğrendiğini gösterir.

2. Dosyaların birer birer açıldığını dersin ikilemesiyle belirtin.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   tek tek

   tek tek: dosyalar ayrı ayrı açıldığı için dağıtma anlamı gerekir. Yavaş yavaş cevabı ise işlemin hızına yönelir ve verilen ipucunu karşılamaz.

3. Taze nanenin güzel kokusunu dersin kalıplaşmış sözüyle anlatın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   mis gibi

   mis gibi: taze nanenin kokusu olumlu değerlendiriliyor; bu yüzden kokuyor ile kullanılan bu kalıp uygundur. İki sözcük ayrı, ilk sözcük s ile yazılır.

4. Temiz sözcüğünün bitişik yazılan pekiştirmeli biçimini yazın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   tertemiz

   tertemiz: aranan sözcük ter ile tam sıfatın birleşmesidir ve çok temiz olmayı anlatır. Öğrencinin r seçimini ünlü uyumuyla açıklaması doğru bir çözümleme olmaz.

Bugün kullan

Öğrencilerden bir pazar gezisini üç cümleyle anlatmalarını isteyin: bir renk pekiştirmesi, ayrı ayrı yapılan bir iş ve güzel bir koku bulunsun. Ardından hangi seçimin neyi vurguladığını açıklatsınlar.