Bu B1 dersinde öğrencinin yalnızca yeni fiili ezberlemesini değil, ek sınırını görmesini hedefleyin. Önce eylemi yapanı ve yaptıranı belirletin; ardından mastarı ve geçmiş zaman biçimini kurdurun.
Temel fikir
Mastar ekini ayırdıktan sonra kalan, ünlüyle veya l, r ile biten çok heceli kök ve gövdeler genellikle -t alır: oku → okut, incel → incelt, otur → oturt. Ekin tek biçimi vardır; ünlü içermediği için kendi içinde ünlü uyumu seçimi yapılmaz. Sonraki ekler yeni gövdeye bağlanır: okutmak, bekletmek. Araya ünlü ya da y getirilmez. Geçişsiz fiilin geçişli yapılmasında oldurganlık terimiyle de karşılaşılabilir; burada ekin kuruluşuna odaklanın.
| Kök veya gövde | Çatı eki | Yeni gövde | Mastar |
|---|---|---|---|
| oku | -t | okut | okutmak |
| bekle | -t | beklet | bekletmek |
| anla | -t | anlat | anlatmak |
| otur | -t | oturt | oturtmak |
| incel | -t | incelt | inceltmek |
Örnekler
- Annem bize kısa bir metin okuttu.
- Misafirleri kapıda beklettim.
- Babam misafirleri salona oturttu.
- okutmakokutKısa ettirgenlik ekinin öğretimimakMastar eki: -mek / -mak
- beklettimbekletKısa ettirgenlik ekinin öğretimitiGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tümGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
- oturttumoturtKısa ettirgenlik ekinin öğretimituGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tümGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
- inceltmekinceltKısa ettirgenlik ekinin öğretimimekMastar eki: -mek / -mak
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Beklettim sözcüğünde iki t harfinden birini silen öğrenciye yalnızca yazımı düzelttirmeyin: bekledim ile beklettim cümlelerinde kimin beklediğini sorun. İlk t çatı ekidir, ikinci t geçmiş zaman ekine aittir. Bu çatı eki ünlü önünde de yumuşamaz: okutuyor.
Kendin dene
Okumak fiilinin ettirgen mastarını yazın: başkasının okumasını sağlamak.
Cevabı veya örnek cevabı göster
okutmak
okutmak: Öğrenci oku köküne çatı ekini ekleyip mastarı yeniden kurar. Son ünlü u olduğu için -mak seçilir; artık okuma işini başkasına yaptırma anlamı vardır.
Cümleyi tamamlayın: beklemek fiilini ettirgen yapıp görülen geçmiş zamanın birinci tekil kişisiyle çekimleyin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
beklettim
beklettim: Bekleyen kişi özne değil, nesnedir. bekle + t + ti + m çözümlemesinde ötümsüz çatı ekinden sonra geçmiş zaman t ile başlar; son ünlü e ise i seçimini açıklar.
Cümleyi tamamlayın: oturmak fiiline çatı ekini ekleyip görülen geçmiş zamanın birinci tekil kişisiyle çekimleyin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
oturttum
oturttum: Özne konukların oturmasını sağlamıştır. otur + t + tu + m zincirindeki u, geçmiş zamanın -tu biçimini gerektirir; oturdum denirse oturan öznenin kendisi olur.
İncelmek fiiline çatı ekini ekleyerek bir şeyi, örneğin hamuru, daha ince hâle getirmeyi anlatan mastarı yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
inceltmek
inceltmek: İncelmek bir şeyin daha ince hâle gelmesini, inceltmek ise birinin o şeyi daha ince hâle getirmesini anlatır. İki heceli gövdenin son sesi l, son ünlüsü e olduğundan çatı ekinden sonra mastar -mek olur.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Okumak fiilinin ettirgen mastarını yazın: başkasının okumasını sağlamak.
Cümleyi tamamlayın: beklemek fiilini ettirgen yapıp görülen geçmiş zamanın birinci tekil kişisiyle çekimleyin.
Cümleyi tamamlayın: oturmak fiiline çatı ekini ekleyip görülen geçmiş zamanın birinci tekil kişisiyle çekimleyin.
İncelmek fiiline çatı ekini ekleyerek bir şeyi, örneğin hamuru, daha ince hâle getirmeyi anlatan mastarı yazın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilere okumak, beklemek ve oturmak fiilleriyle birer geçmiş zaman cümlesi kurdurun. Eylemi yapanı ve yaptıranı belirletin; sonra kök, çatı, zaman ve varsa kişi ekini ayırt ettirin.