B1 dersinde önce öğrencinin kendi üzerinde yaptığı eylemi gösterin, sonra fiili kök ve eklerine ayırın. Amaç yalnızca uyumlu bir ek seçmek değil, ortaya çıkan fiili doğru anlam ve nesne yapısıyla kullanmaktır.
Temel fikir
Dönüşlü çatıda özne işi yapar ve işten kendisi etkilenir. Ünlüyle biten tabana -n gelir: yıka-n-mak. Ünsüzden sonra son ünlü a/ı ise -ın, e/i ise -in, o/u ise -un, ö/ü ise -ün seçilir. Ek, mastar ve zaman eklerinden önce gelir: giy-in-mek, giy-in-di. Buradaki örneklerde tabanın ünsüzleri değişmez. Bu yapıyı her fiile uygulanabilen bir üretim kuralı olarak sunmayın. Takınmak gibi yerleşik anlamları olan fiilleri bağlamıyla öğretin; tavır takınmak bir tutum benimsemeyi anlatır.
| Taban | Son ünlü | Dönüşlülük eki | Mastar |
|---|---|---|---|
| yıka- | a | -n | yıkanmak |
| tak- | a | -ın | takınmak |
| giy- | i | -in | giyinmek |
| soy- | o | -un | soyunmak |
| ört- | ö | -ün | örtünmek |
Örnekler
- Elif erkenden yıkandı.
- Mert odasında giyindi.
- Annem şalıyla örtündü.
- yıkanmakyıkanDönüşlülük eki: yıkanma ve giyinmemakMastar eki: -mek / -mak
- giyinmekgiyinDönüşlülük eki: yıkanma ve giyinmemekMastar eki: -mek / -mak
- soyunmaksoyunDönüşlülük eki: yıkanma ve giyinmemakMastar eki: -mek / -mak
- örtünmekörtünDönüşlülük eki: yıkanma ve giyinmemekMastar eki: -mek / -mak
- takınmaktakınDönüşlülük eki: yıkanma ve giyinmemakMastar eki: -mek / -mak
- Mert ciddi bir tavır takındı.
- Kirli gömlek yıkandı.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci kendi yaptığı her giyme eylemine dönüşlülük eki ekleyebilir. Giyindim ile Gömleğimi giydim karşıtlığında giysi nesnesini işaretletin. Ayrıca Kirli gömlek yıkandı. cümlesindeki -n edilgendir; yalnızca ekin görünüşünden çatıya karar verilmez.
Kendin dene
yıka- tabanından kişinin kendi yıkanmasını anlatan mastarı kurun.
Cevabı veya örnek cevabı göster
yıkanmak
yıkanmak: yıka- tabanı ünlüyle biter; araya yalnızca n girer, mak öncesinde ayrıca ı eklenmez.
giy- tabanından giyinmeyi anlatan mastarı kurun.
Cevabı veya örnek cevabı göster
giyinmek
giyinmek: giy- tabanının son ünlüsü i olduğundan ekin ünlüsü de i olur. Buradaki y, kaynaştırma sesi değil, kökün parçasıdır.
ört- tabanından kişinin kendisini örtmesini anlatan mastarı kurun.
Cevabı veya örnek cevabı göster
örtünmek
örtünmek: ö ince ve yuvarlak olduğu için ü seçilir. Ört- tabanındaki son t bu türetmede yumuşamaz.
Boşluk için giydim veya giyindim biçimlerinden uygun olanı seçin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
giydim
giydim: mavi gömleğimi belirtili nesnedir; giyilen giysiyi gösterir. Bu nesneyle giymek kullanılır; giyindim ise doğrudan kişinin giyinmesini anlatır.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
yıka- tabanından kişinin kendi yıkanmasını anlatan mastarı kurun.
giy- tabanından giyinmeyi anlatan mastarı kurun.
ört- tabanından kişinin kendisini örtmesini anlatan mastarı kurun.
Boşluk için giydim veya giyindim biçimlerinden uygun olanı seçin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilere tablodan üç mastar kurdurun. Ardından giyinmeyi ve belirli bir giysiyi giymeyi anlatan birer cümle yazdırın; hangi cümlede giysinin nesne olduğunu açıklamalarını isteyin.