Bu B2 dersinde amaç, öğrencinin önlenen olayı açıkça adlandırması ve bu olayı belirtili nesne olarak kurmasıdır. Derse bir kapak ve su kabıyla başlayın; ardından aynı yapıyı toplantı takvimine ve yanlış anlaşılmalara taşıyın.

Temel fikir

Önlemek geçişli bir fiildir; karışıklığı önlemek sözünde belirtili nesne bir addır. Suyun dökülmesini önlemek yapısında ise nesne adlaştırılmış bir yan cümledir. Öğrenciye suyun sözcüğünün yan cümlenin öznesini, dökülmesini biçiminin de önlenen olayı gösterdiğini buldurun. Çekim tablosunda önlüyor biçimindeki ünlü daralmasını, önledi ve önler biçimlerinde korunan e sesini karşılaştırın. Önleyeceğiz biçiminde kaynaştırma ünsüzü y ile gelecek zaman ekindeki k → ğ değişimini ayrı ayrı gösterin.

Karşılaştırılacak kalıplar
KişiŞimdiki zamanGörülen geçmiş zamanGelecek zamanGeniş zaman
benönlüyorumönledimönleyeceğimönlerim
senönlüyorsunönledinönleyeceksinönlersin
oönlüyorönlediönleyecekönler
bizönlüyoruzönledikönleyeceğizönleriz
sizönlüyorsunuzönledinizönleyeceksinizönlersiniz
onlarönlüyorlarönledilerönleyeceklerönlerler

Örnekler

  • Bu kapak suyun dökülmesini önlüyor.
  • Kısa açıklama yanlış anlaşılmayı önledi.
  • Yeni takvim toplantıların çakışmasını önleyecek.
  • Açık etiketler karışıklığı önler.
  • Bu uyarı hatanın tekrarlanmasını önlemiyor.
  • Dosyaların silinmesini nasıl önleyebiliriz?
  • Gecikmeyi önlemek için malzemeleri şimdiden hazırlıyoruz.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci, “su dökülmesin” düşüncesini doğrudan nesneye aktararak suyun dökülmemesini önlemek diyebilir. Burada önlenmek istenen olay dökülmedir; hedef yapı suyun dökülmesini önlemek olmalıdır. Ayrıca gerçekleşmiş bir sorunu çözmek ile o sorunun ortaya çıkmasını önlemek arasındaki anlam farkını somut bir zaman çizgisiyle gösterin.

Kendin dene

  1. Önlemek fiilini şimdiki zamanın üçüncü tekil kişi biçiminde yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    önlüyor

    önlüyor: özne bu kapak olduğu için birinci kişi eki gelmez. Daralan ünlü, önceki hecedeki yuvarlak ö nedeniyle ü olur; önliyor biçimi bu sözcüğün çekimi değildir.

  2. Önlemek fiilini gelecek zamanın birinci çoğul kişi biçiminde yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    önleyeceğiz

    önleyeceğiz: verilen biz öznesi birinci çoğul kişi çekimini gerektirir. Ünlüyle biten gövdeden sonra y gelir; -ecek ekinin sonundaki k, -iz önünde yumuşar. Eylem yeni takvimle gelecekte gerçekleştirilecektir.

  3. Dökülme olayını önlemek fiilinin belirtili nesnesi yapın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    dökülmesini

    dökülmesini: boyanın sözcüğü yan cümlenin öznesini belirtir. Adlaştırılan eylem üçüncü tekil kişi iyelik eki -si alır; n aracılığıyla eklenen belirtme durumu eki -i, olayı ana fiilin nesnesi yapar. Olumsuzluk eklenmez; kapak dökülme olayını önler.

  4. Önlemek fiilini şimdiki zamanın olumsuz üçüncü tekil kişi biçiminde yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    önlemiyor

    önlemiyor: açıklamanın karışıklığı giderme konusunda değil, ortaya çıkmasını önleme konusunda etkisiz olduğu söylenir. Gövdenin e ünlüsü korunur; daralma olumsuzluk ekinde gerçekleşir. Bu nedenle olumsuz biçimde i, olumlu önlüyor biçiminde ü duyulur.

Bugün kullan

Öğrencilere bir atölye ya da ortak çalışma alanı için üç durum verin. Geçmişte işe yarayan, gelecekte kullanılacak ve şu anda işe yaramayan bir önlemi anlattırın. En az bir cümlede adlaştırılmış nesne kurmalarını ve önlenen olayın ne olduğunu açıklamalarını isteyin.