Bu derste öğrencinin tek tek sözcükleri çevirmesinden çok, bir tarih metninde zaman, kaynak ve siyasi yapı bildiren sözcükleri ayırmasını hedefleyin. Örnekler belirli tarihsel olaylara ilişkin bilgi vermeyen, kurmaca okuma ve araştırma durumlarıdır.

Temel fikir

Sözcükleri anlam alanlarına göre gruplandırın: dönem ve yüzyıl zaman; belge, arşiv ve kaynak araştırma; imparatorluk ve cumhuriyet siyasi yapı başlığına girebilir. Çok anlamlılık için tarih araştırması ile belgenin tarihi ifadelerini karşılaştırın. Öğrenciden hangi bağlam ipucuna dayanarak anlam seçtiğini açıklamasını isteyin. İmparatorluğun kuruluşu, cumhuriyet dönemi ve antlaşma imzalamak ifadelerini eşdizim çalışmasında kullanın.

Karşılaştırılacak kalıplar
SözcükTarih metinlerindeki anlamı
tarihgeçmişin incelenmesi; gün, ay ve yıl bilgisi
dönembelirli bir zaman dilimi
yüzyıl / asıryüz yıllık zaman dilimi
kaynakaraştırmada bilgi sağlayan malzeme
belgebilgi taşıyan yazılı kayıt
arşivbelgelerin saklandığı yer veya belge bütünü
devletsiyasi örgütlenme ve kurumlar bütünü
hükûmetbelirli bir dönemde ülkeyi yöneten kadro
imparatorlukimparator tarafından yönetilen devlet
cumhuriyetbir yönetim biçimi
kuruluşbir yapının veya kurumun oluşturulması
bağımsızlıkbaşka bir güce bağlı olmama durumu
savaşsilahlı çatışma
barışsavaşın olmadığı durum
antlaşmadevletler arasında yapılan anlaşma
sınıriki bölgeyi ayıran çizgi

Örnekler

  • Bu bölüm imparatorluğun kuruluşunu anlatıyor.
  • Arşivde eski bir antlaşma bulduk.
  • Bu derste cumhuriyet dönemini inceliyoruz.
  • Metinde devletin kurumları ile hükûmetin kararları ayrı ayrı ele alınıyor.
  • Belgenin tarihi silinmiş, ancak kullanılan dil dönemi anlamamıza yardımcı oluyor.
  • İki tarihçi aynı kaynağı farklı yorumluyor.
  • Bu harita savaş öncesindeki sınırları gösteriyor.
  • Sergide bağımsızlık ve barış temaları öne çıkıyor.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci kendi dilindeki tek bir karşılıktan hareketle devlet ile hükûmet sözcüklerini birbirinin yerine kullanabilir. Hükûmet değişti cümlesinden devletin yıkıldığı sonucunun çıkmadığını kontrol ettirin. Kaynak sözcüğünün bu bağlamda suyla değil, araştırmada kullanılan bilgiyle ilişkili olduğunu da sorgulatın.

Kendin dene

  1. Mektubun yazıldığı zamanı öğrenmek istiyoruz. Boşluğu tarihini veya sınırını ile tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    tarihini

    tarihini: Mektubun ne zaman yazıldığı soruluyor; kontrol edilecek bilgi tarihtir. Sınırını seçimi bu zaman sorusuna yanıt vermez. Öğrencinin gerekçesinde ne zaman ipucunu arayın.

  2. Metinde sözü edilen yönetimi adlandırın: devlet mi, hükûmet mi?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    hükûmet

    hükûmet: İpucu, bütün kurumları değil, o sırada görev yapan bakanları gösteriyor. Devlet seçimi metnin daralttığı kapsamı yeniden genişletir.

  3. Yüz yıllık bir zaman dilimini adlandıran tek sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    yüzyıl / asır

    yüzyıl / asır: İkisi de yüz yıllık zaman dilimini karşılar. Dönem tek başına sürenin kaç yıl olduğunu belirtmediği için burada yeterli değildir.

  4. İmzalanan belgenin türünü seçin: antlaşma mı, arşiv mi?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    antlaşma

    antlaşma: İmzalanan bir barış belgesi soruluyor. Arşiv bu belgeyi saklayabilir; belgenin kendisiyle saklandığı yeri karıştırmamak gerekir.

Bugün kullan

Öğrencilere kurmaca bir tarih sergisini dört cümleyle tanıttırın. Bir dönem, bir kaynak ve iki siyasi kavram kullandırın. Her tarih kullanımının anlamını bağlamdan açıklamalarını ve eşlerinin açıklamasını metindeki ipucuyla karşılaştırmalarını isteyin.