Bu derste öğrenciden yalnızca iki edatı eşleştirmesini değil, seçimini anlam üzerinden gerekçelendirmesini isteyin. Önce sınır bildiren kullanımları karşılaştırın; ardından aynı değiştirme işlemini eşitlik ve yaklaşıklık örneklerinde deneyin.

Temel fikir

Kadar ve dek, yönelme durumundaki bir zaman ya da yer ifadesinden sonra sınır bildirir: akşama kadar / akşama dek, köprüye kadar / köprüye dek. Sınırı bir olay da belirleyebilir: ışık sönene kadar / ışık sönene dek. Buna karşılık ablam kadar hızlı sözündeki eşitlik ve iki saat kadar sözündeki yaklaşıklık anlamında dek kullanılamaz. Tahtada üç başlık açın: eşitlik, yaklaşıklık, sınır. Öğrencilerden her örneği bir başlığa yerleştirip hangi sözün ölçüt ya da bitiş noktası olduğunu göstermelerini isteyin. Edatlar ayrı yazılır; önceki sözcüğün biçimlenişi için ilgili dil bilgisi ve ek sayfalarına yönlendirin.

Karşılaştırılacak kalıplar
İfadeAnlam ve seçim
akşama kadar / akşama dekZaman sınırı; iki edat da uygundur.
köprüye kadar / köprüye dekYer sınırı; iki edat da uygundur.
ablam kadar hızlıHız bakımından eşitlik; yalnızca kadar uygundur.
iki saat kadarYaklaşık süre; yalnızca kadar uygundur.
ışık sönene kadar / ışık sönene dekBir olayın belirlediği sınır; iki edat da uygundur.

Örnekler

  • Biz akşama kadar atölyedeyiz.
  • Çocuklar öğlene dek bahçede oynadı.
  • Bugün yol köprüye dek kapalı.
  • Bu raf öteki kadar geniş.
  • Ablam kadar hızlı koşamıyorum.
  • Yolculuk iki saat kadar sürdü.
  • Işık sönene dek burada bekle.
  • Bu çanta sandığım kadar ağır değil.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci, zaman anlatan her ifadede iki edatı eş anlamlı sanabilir. İki saat kadar bir süreyi yaklaşık olarak ölçer; saat ikiye kadar ise saat ikiyi bitiş noktası yapar. Dek ile değiştirme yalnızca ikinci örnekte aynı anlamı korur. Benim kadar ifadesinde de kişi varılacak yer değil, karşılaştırma ölçütüdür.

Kendin dene

  1. Bu ip öteki ___ uzun. Boşluğu kadar veya dek ile tamamlayın; ikisi de uygun olabilir.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kadar

    kadar: İpler uzunluk bakımından eşittir. Öteki karşılaştırılan diğer ipi gösterir; burada bir işin sona erdiği nokta yoktur.

  2. Konser gece yarısına ___ sürdü. Boşluğu kadar veya dek ile tamamlayın; ikisi de uygun olabilir.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kadar / dek

    kadar / dek: Konserin sona erdiği zaman gece yarısıdır. Gece yarısına bu sınırı zaten belirttiği için iki edat da uygundur; konserin kaç saat sürdüğü yaklaşık olarak söylenmiyor.

  3. Çorba on dakika ___ kaynadı. Boşluğu kadar veya dek ile tamamlayın; ikisi de uygun olabilir.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kadar

    kadar: Çorbanın kaynama süresi yaklaşık on dakikadır. On dakika yönelme eki almamış bir süre ölçüsüdür; dek bu yaklaşıklık anlamını vermez.

  4. Yağmur dinene ___ burada kalalım. Boşluğu kadar veya dek ile tamamlayın; ikisi de uygun olabilir.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kadar / dek

    kadar / dek: Burada kalma önerisinin sınırı yağmurun dinmesidir. Dinene biçimi bu olayı bitiş noktası yaptığı için ardından iki edat da gelebilir.

Bugün kullan

Öğrencilere bir eşitlik, bir yaklaşık süre ve bir sınır cümlesi yazdırın. Anlamın korunduğu yerde kadar yerine dek koymalarını, diğer iki cümlede ise değiştirmenin neden olmadığını açıklamalarını isteyin.