Bu derste öğrencinin yalnızca olay sırasını değil, sözün kime ait olduğunu da izlemesini sağlayın. Diyalog ve örnekler bu ders için yazılmıştır; herhangi bir diziden alınmamıştır. Tabloyu hukuki işlem öğretmek için değil, sahnedeki sözcükleri anlamlandırmak için kullanın.
Temel fikir
Sözcük birlikteliklerini ve fiilin istediği tamamlayıcıları birlikte çalıştırın: suç işlemek, birini suçlamak, birini hırsızlıkla suçlamak. Son örnekte birini suçlanan kişiyi, hırsızlıkla ise yöneltilen suçlamanın konusunu belirtir. Ardından aynı konuşmayı iki açıdan anlattırın: kişi ifade verir, polis ifade alır. Böylece öğrenci yalnızca sözcük eşleştirmek yerine özneye göre fiil seçer.
| Türkçe | Sahnedeki anlam |
|---|---|
| polis | güvenlik görevlisi; polis teşkilatı |
| karakol | polis birimi |
| şüpheli | suç şüphesi altındaki kişi |
| tanık | olaya ilişkin bilgisine başvurulan kişi |
| delil | kanıt |
| suç | ceza konusu olan fiil |
| suçlamak | birine suç veya kusur yüklemek |
| ifade vermek | bildiklerini yetkiliye anlatmak |
| ifade almak | kişinin anlatımını dinleyip kaydetmek |
| yakalamak | kişiyi ele geçirmek |
| gözaltına almak | kişiyi gözaltında tutmak üzere almak |
| tutuklamak | yargı kararıyla tutuklu duruma getirmek |
Metni oku
Polis: Dün gece ne duydunuz? Tanık: Önce bir bağırış, sonra cam sesi duydum. Polis: Birini gördünüz mü? Tanık: Hayır, perde kapalıydı. Polis: Peki, teşekkür ederim.
Örnekler
- Polis şüpheliyi burada yakaladı.
- Tanık şimdi karakolda bekliyor.
- Beni neden hırsızlıkla suçluyorsun?
- Dün gece ne duydunuz?
- Polis ifademi aldı.
- Bu suç için delil var mı?
- Şüpheli gözaltına alındı.
- Hâkim şüpheliyi tutukladı.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrencinin şüpheli ile suçlu sözcüklerini eş anlamlı kullanmasına dikkat edin: bir kişinin suçlanması, suçun kanıtlandığını söylemez. Yakalamak, gözaltına almak ve tutuklamak da birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Kaynak verilen kanunun 101. maddesinde tutuklama yargı kararına bağlanır; sahnede birinin yakalanması tek başına tutuklandığı anlamına gelmez.
Kendin dene
Beni ___ suçluyorsun. (hırsızlık)
Cevabı veya örnek cevabı göster
hırsızlıkla
hırsızlıkla: Boşluk kişiyi değil, suçlamanın konusunu tamamlar. Beni zaten suçlanan kişiyi gösterir; hırsızlık sözcüğüne gelen -la neyle suçlandığını belirtir.
Polis ifademi ___. (aldı / verdi)
Cevabı veya örnek cevabı göster
aldı
aldı: Özne polis olduğu için burada anlatılan iş, konuşanın ifadesini almaktır. Verdi seçilirse polis bu kez ifade veren kişi olur ve olay değişir.
Suç işlediği kesin değil; o bir ___. (şüpheli / suçlu)
Cevabı veya örnek cevabı göster
şüpheli
şüpheli: Cümlede suçun işlendiği kesinleştirilmemiştir. Suçlu seçimi, verilen bilgiyi aşan bir yargı ekler; öğrenci belirsizliği korumalıdır.
Hâkim şüpheliyi ___. (tutuklamak; görülen geçmiş zaman)
Cevabı veya örnek cevabı göster
tutukladı
tutukladı: Tutukla gövdesine görülen geçmiş zaman eki -dı gelir. Hâkim eylemi yapan kişidir; tutuklandı yazılırsa özne eylemden etkilenen kişiye dönüşür.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Beni ___ suçluyorsun. (hırsızlık)
Polis ifademi ___. (aldı / verdi)
Suç işlediği kesin değil; o bir ___. (şüpheli / suçlu)
Hâkim şüpheliyi ___. (tutuklamak; görülen geçmiş zaman)
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilere dört satırlık özgün bir polis konuşması yazdırın: duyulan bir sesi sorsunlar, cevap versinler, bir şüpheliden söz etsinler ve delil sorsunlar. İfadeyi verenle alanı işaretletsinler. Sonra mahkeme sahneleri dersine geçin.