Öğrencilerin telefonda birini istemelerini, arayanın kim olduğunu sormalarını ve mesaj bırakmalarını sağlayan ders için kısa bir not.

Temel fikir

Dilbilgisi açısından iki ek yan yana öğretilir: aramak belirtme durumu ekini (-i) ister, konuşmak ve görüşmek ise ile edatından gelen -le/-la ekini alır: Selin'i arıyorum, Selin'le konuşuyorum. Ünlüyle biten özel adlardan sonra kaynaştırma ünsüzü y gelir: Ayşe'yle. Kalıp olarak Alo, Buyurun, Kiminle görüşüyorum? ve Mesaj bırakabilir miyim? verilir.

Karşılaştırılacak kalıplar
FiilEkÖrnek
aramak-i / -ı / -u / -üSizi arıyorum.
konuşmak-le / -laSelin'le konuşuyorum.
görüşmek-le / -laAhmet Bey'le görüşüyorum.

Örnekler

  • Selin şu anda evde değil.Bulunma durumu eki -de yeri, değil ise olumsuzluğu bildirir: evde değil. Zaman bildiren şu anda başa da sona da gelebilir.
  • Beni yarın sabah arayabilir misiniz?Aramak belirtme durumu ister: bana değil, beni. Arayabilir misiniz nazik bir ricadır: -ebil/-abil ve misiniz.
  • Akşam sizi tekrar arayacağım.Gelecek zaman ekinde -acak, -ım gibi ünlüyle başlayan bir ek alınca k yumuşayıp -acağım olur. Sizi, siz sözcüğünün belirtme durumudur.
  • Alo, Ayşe'yle konuşabilir miyim?Ayşe ünlüyle bittiği için ek kaynaştırma ünsüzü y alır: Ayşe'yle. Kesme işareti özel adı ekten ayırır.
  • Kiminle görüşüyorum?
  • Mesaj bırakabilir miyim?Mesaj belirsiz bir nesnedir, belirli bir mesaj olmadığı için ek almaz.
  • Galiba yanlış numarayı aradım.Burada numara belirli olduğu için belirtme eki ve kaynaştırma y alır: numarayı. Eksiz mesaj bırakmak ile karşılaştırın.
  • Sizi duyamıyorum.Duyamıyorum yeterlik olumsuzu -ama ekini taşır; bu düzeyin dışındadır. Burada hat kötü olduğunda söylenen kalıp olarak öğretilir.
  • Alo, buyurun.
  • Teşekkürler, iyi günler.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Arama ile konuşmayı tek yapıyla düşünen öğrenciler Selin'i konuşabilir miyim? der; belirtme eki ile -le/-la birbirine karışır. Bir başka hata, ünlüyle biten adlarda kaynaştırma y'sini düşürmektir (Ayşe'le yerine Ayşe'yle).

Kendin dene

  1. Ayşe adına “ile” anlamındaki eki getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Ayşe'yle

    Ayşe'yle: ad ünlüyle bittiği için araya kaynaştırma y girer; ön ünlü e nedeniyle ek -le olur.

  2. Mert adına, aramak fiilinin istediği eki getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Mert'i

    Mert'i: aramak belirtme durumu ister; Mert'in son ünlüsü düz ve ince e olduğundan ek -i olur.

  3. kim sözcüğüne “ile” anlamındaki eki getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kiminle

    kiminle: görüşmek ile birlikte -le gelir, belirtme eki değil; kim ekten önce -in- alır.

  4. bırak köküne yeterlik ekini ve geniş zaman ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bırakabilir

    bırakabilir: bırak köküne kalın ünlü nedeniyle -abil, ardından geniş zaman eki -ir gelir; miyim cümleyi izin isteme sorusu yapar.

Bugün kullan

Öğrencilerden iki kişilik kısa bir telefon konuşması yazmalarını ve her adın sonundaki eki gözden geçirmelerini isteyin.