Bu derste öğrencinin tek tek ekleri ezberlemesinden çok, iki yargıyı birbirine bağlamasını hedefleyin. Önce olayın öznesini, sonra bilgiyi bilen ya da aktaran kişiyi belirletin; bunlar aynı kişi olmak zorunda değildir.

Temel fikir

Bu yapıda açıkça belirtilen yan cümle öznesi ilgi eki alır; fiile -dik veya -ecek, bu özneye uygun iyelik eki ve ana fiilin istediği durum eki gelir. Bilmek, duymak ve düşünmek ile buradaki yan cümle belirtme durumundadır. Sen geleceksin yargısını Ben senin geleceğini biliyorum içine yerleştirerek gösterin. -dik geçmiş ya da şimdiki durumu, -ecek gelecekteki olayı anlatır; zaman bağlamla belirginleşir. Olumsuzluk adlaştırmadan önce gelir: içmediğini. Ad soylu yüklemlerde olmak kullanılır: evde olduğunu. Ünlüyle başlayan iyelik ekinden önce son k, ğ olur.

Karşılaştırılacak kalıplar
Bağımsız yargıBilmek fiilinin nesnesi olarak
Sen burada yaşıyorsun.Senin burada yaşadığını biliyorum.
Biz yarın döneceğiz.Bizim yarın döneceğimizi biliyor.
Elif kahve içmiyor.Elif'in kahve içmediğini biliyorum.
O evde.Onun evde olduğunu biliyorum.

Örnekler

  • Ben senin geleceğini biliyorum.
  • Biz kapının kapandığını duyduk.
  • Ben senin burada yaşadığını biliyorum.
  • Elif benim kahve içmediğimi biliyor.
  • Onun yarın çalışacağını düşünüyorum.
  • Senin evde olduğunu biliyorum.
  • Onun evde olduğunu biliyorum.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci iyelik ekini ana cümlenin öznesine göre seçebilir. Ben senin geleceğini biliyorum örneğinde gelecek olan kişiyi ve bilen kişiyi ayrı ayrı sordurun. Geldiğini biçiminin hem ikinci hem üçüncü tekil kişiye gönderme yapabildiğini, senin ve onun ile açıklayın. Ek, geçmiş zaman ekine benzediği için şimdiki zaman anlamını gözden kaçırmadıklarını da kontrol edin.

Kendin dene

  1. İlk cümledeki şimdiki zaman anlamını koruyarak boşluğu tamamlayın. Yalnızca eksik sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    yaşadığını

    yaşadığını: Verilen yargı, kişinin şu anda nerede yaşadığını bildirir. Öğrenci -dık biçimini görünce olayı geçmişe taşımamalıdır; iyelik eki ikinci tekil kişiyi, sondaki -ı nesne görevini gösterir.

  2. Yarın dönecek olanların biz olduğunu koruyarak boşluğu tamamlayın. Yalnızca eksik sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    döneceğimizi

    döneceğimizi: Dönüş yarın gerçekleşecek ve dönenler biziz. Bu nedenle gelecek anlamlı yapıda birinci çoğul kişi iyeliği -imiz seçilir. Sondaki -i yan cümleyi nesne yapar; bilen kişi üçüncü tekil kişidir.

  3. Kahve içmeme bilgisini koruyarak boşluğu tamamlayın. Yalnızca eksik sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    içmediğini

    içmediğini: Olumsuz olan, Elif’in kahve içmesidir; bilme eylemi değildir. Biliyorum yerine bilmiyorum kullanmak, aktarılan bilgiyi değil konuşanın bilgisini olumsuzlaştırır.

  4. Bir yerde bulunma anlamını koruyarak boşluğu tamamlayın. Yalnızca eksik sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    olduğunu

    olduğunu: Başlangıçtaki yargının yüklemi bir yer bildirir. Olmak, bu yargıyı adlaştırmaya yarar; öğrencinin burada bir değişme ya da dönüşme anlamı aramasına gerek yoktur.

Bugün kullan

Öğrencilerden bir arkadaşlarının şimdiki durumu, dün gerçekleşen bir olay ve yarınki bir plan hakkında üç bilgi cümlesi kurmalarını isteyin. Her cümlede yan cümle öznesi ile iyelik ekini eşleştirtin; ana cümle öznesini farklı renkle işaretletin.