Bu B1 dersinde amaç, öğrencinin mastarı yalnızca sözlük biçimi olarak tanıması değil, bir fiil grubunun merkezinde kullanmasıdır. Öğretmen, öğrenciden önce eylem grubunu bulmasını, sonra bu grubun cümlede ne yaptığını açıklamasını ister.

Temel fikir

-mek/-mak ile kurulan mastar kişi ve zaman bildirmeden eylemi adlandırır. Nesne ve zarf, mastar grubunun içinde kalabilir: bu kitabı bitirmek, sessizce çalışmak. Sessizce çalışmak bazen zordur cümlesinde özne yalnızca mastar değil, bütün gruptur. İsteyen kişi ile eylemi yapacak kişi aynı olduğunda istemek fiilini yalın mastarla çalıştırın: Bu akşam dinlenmek istiyoruz. Öğrenci, çoğul kişi bilgisini dinlenmek üzerinde aramamalı; bu bilgi istiyoruz üzerindedir. Olumsuz eylem adlandırılırken olumsuzluk eki mastar ekinden önce gelir: yapmamak, gelmemek.

Karşılaştırılacak kalıplar
GörevTürkçe ifade
Özne olan eylemSessizce çalışmak bazen zordur.
İstenen eylemBu akşam dinlenmek istiyoruz.
Sevilen etkinlik: belirtili nesneSabahları okumayı seviyorum.
Özne olan olumsuz eylemGeceleri gürültü yapmamak önemlidir.

Örnekler

  • Sessizce çalışmak bazen zordur.
  • Bu akşam dinlenmek istiyoruz.
  • Her gün yürümek bana iyi geliyor.
  • Bu kitabı bitirmek istiyorum.
  • Yanlış trene binmek istemiyorum.
  • Sabahları okumak beni mutlu ediyor.
  • Sabahları okumayı seviyorum.
  • Geceleri gürültü yapmamak önemlidir.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci okumak istiyorum örüntüsünü bütün fiillere taşırsa sevmek ile hata yapar. Okumayı seviyorum örneğinde sevilen şey okuma eylemidir ve nesne belirtme durumundadır; okumayı, -ma isim-fiil eki ile -yı belirtme durumu ekini taşır. Düzeltme sırasında yalnızca son harfi değiştirtmeyin; öğrenciden yüklemi ve nesneyi göstermesini isteyin.

Kendin dene

  1. Boşluğu bitir- fiilinin mastar biçimiyle tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bitirmek

    bitirmek: İsteyen kişi kitabı bitirecek kişidir; bu anlamda olağan yapı bitirmek istiyorum olur. Kitabı üzerindeki belirtme durumu eki, mastarı değil, bitirilecek kitabı işaretler.

  2. Sabah yapılan okuma eylemini özne yapan biçimi seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    okumak

    okumak: Mutluluğu sağlayan şey sabahları yapılan okuma eylemidir; sabahları okumak özne görevindedir. Etkilenen kişi ise beni sözcüğüyle ayrıca belirtilmiştir.

  3. Okuma alışkanlığını sevme anlamına uygun biçimi seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    okumayı

    okumayı: Sevilen şey okuma eylemi olduğu için bu grup seviyorum yükleminin belirtme durumundaki nesnesidir. Oku-ma-y-ı çözümlemesinde y, iki ünlü arasındaki yardımcı sestir.

  4. Gürültü yapmamanın önemini anlatmak için yapmak fiilinin olumsuz mastarını yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    yapmamak

    yapmamak: Önemli bulunan davranış, gürültü yapmaktan kaçınmaktır. Bu nedenle yap-ma-mak biçiminde olumsuzluk kurulur; yapmak yazılsaydı gürültü yapmak önemli sayılırdı.

Bugün kullan

Öğrencilerden zor buldukları bir etkinlik, bu akşam yapmak istedikleri bir şey ve sevdikleri bir uğraş için üç cümle yazmalarını isteyin. Her cümlede eylem grubunun sınırlarını çizdirin ve seçilen biçimin gerekçesini anlattırın.